xoves, 30 de abril de 2026

Viaje a Villafáfila con el G.N. Hábitat

  Este fin de semana estaré en Villafáfila (Zamora) en compañía de los amigos y amigas del Grupo Naturalista Hábitat.


    Durante la semana ha llovido con ganas por allí y el sábado parece que volverá a caer agua. Habrá que adaptarse a las circunstancias. Para un gallego el agua forma parte de nuestra vida cotidiana.

Estepa cerealista en primavera

Laguna de La Fuente

  Ya os contaré como fue. Sin duda bien, porque a primeros de mayo Villafáfila es una salvajada.

luns, 27 de abril de 2026

Pasaxe de limícolas na Frouseira. Chegan os días importantes e a lagoa segue pecha.

  Normalmente a lagoa de Valdoviño adoita estar aberta e con funcionamento mareal nos meses de abril e maio. Sen embargo este ano mantense pechada. Unha casuística moi boa para as acuáticas reprodutoras, que así dispoñen dun nível hídrico máis ou menos regular. Moi mala para o fenómeno da migración (das limícolas especialmente).

Limícolas no intermareal 03/05/2013
Canon SX60 (24-1200 mm) f:6,3   ISO:200   V:1/500   F:6,3

   Ademais do elevado número de aves que se chegan a concentrar, cómpre salientar que a maioría están xa coa penaxe nupcial, co cual todo resulta máis vistoso.

Fuselos de rabo pinto e pilros 07/05/2016
Canon SX60 (21-1365 mm) f:6,5   ISO:200   V:1/800   F:6,3

Píldoras cincentas 07/05/2016
Canon SX60 (21-1365 mm) f:6,5   ISO:200   V:1/800   F:6,3

    Por desgraza nos últimos anos esa sedimentación está a ser bastante pobre, por non dicir raquítica. Na miña opinión, e logo de tratalo con outros colegas, penso que a causa principal pode ser o cambio climático, que fai que moitas aves non requiran emigrar a latitudes tan meridionais como antes. Por outra banda, a presenza masiva e permanente de cans ceibes en todo o espazo natural é algo que obviamente dificulta a concentración de aves migrantes. Con estes ingredientes semella complicado que volvamos a ter os espectáculos que se daban aquí hai vinte ou trinta anos. 

Píllaras e pilros 17/05/2014
Canon SX50 (24-1200 mm) f:6,3   ISO:100   V:1/640   F:8

   Ademáis agora cando hai sedimentación o número de especies con cifras importantes é máis limitada que antes. Quer dicir, podemos ter unha cifra moi alta de píllara real ou pilro tridáctilo (de feito tivemos algún record en datas relativamente recentes), mas sobretodo as limis medianas/grandes coma Calidris canutus, Tringa spp, Limosa lapponica, etc caeron en picado.

Pilros en vóo
OM-1 + Zuiko 100-400 mm  f:6,3  ISO:640   V:1/1600   F:8

     Quén sabe se con este vento de nordés que está soprando forte e coas mareas vivas do próximo fin de semana acaba por abrir a canle de desaugue. Se non, haberá que mirar para as aves reprodutoras. Considero altamente probábel que en calquer momento teñamos un intento de cría por parte de garza vermella (Ardea purpurea), tartaraña das xunqueiras (Circus aeruginosus) ou algunha outra sorpresa. Quen teña interese nesas cousas debe comezar a explorar as ribeiras sur e oeste. Xa aviso que non é tan cómodo coma ir polo paseo peonil, o único que coñecen o 95% dos visitantes. O sector occidental é A Frouseira salvaxe, non a visita turística que facemos cando vamos polo paseo. Obrigatorio botas de goma, de caña alta a poder ser. Tamén unha vara para tantear o terreo, e moitísima precaución. Mellor indo acompañados (eu de adolescente era unha cabra loca e me metía por sitios que agora o penso... e me asusto).

Intermareal da Frouseira
OM-1 + Zuiko 100-400 mm  f:6,3 (a 170 mm)  ISO:250   V:1/800   F:8

domingo, 26 de abril de 2026

Anduriñas, perdices e máis cousas

    Nas diferentes mostraxes que fago (mustélidos, escribidores, etc) sempre van aparecendo outras cousas cuxas fotos gardo "na neveira" ata que xurde o momento para as publicar.

   Unha anduriña común pousaba así de tranquila en Sedes.

Anduriña común (Hirundo rustica)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:1600   V:1/160   F:4

    Na entrada do cortello había un contraluz bastante feo. Amañeino como puiden.

Anduriña común (Hirundo rustica)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:3200   V:1/320   F:4

  A anduriña común debe ser unha das poucas aves cuxos nomes científico e vulgares (castelán + galego) non variaron desque son neno. Calquer día xa llos cambian.

Anduriña común (Hirundo rustica)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:1600   V:1/160   F:4

Anduriña común (Hirundo rustica)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:1600   V:1/125   F:4

    Pola contra, o noso seguinte protagonista experimentou varios cambios nos seus nomes vulgares españois e galego: buitrón, cistícola buitrón, picaxuncos, carriza dos xuncos...

Carriza dos xuncos (Cisticola juncidis)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:3200   V:1/125   F:4

Carriza dos xuncos (Cisticola juncidis)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:3200   V:1/160   F:4

 Tiña pendente tamén unha foto do picafollas común, un reprodutor abondosísimo na comarca de Ferrol, onde semella ter unhas condicións de hábitat e clima óptimos para a especie.

Picafollas común (Phylloscopus ibericus)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:1600   V:1/125  F:4

   A perdiz común hai décadas que deixou de ter "hábitat óptimo para a especie". De feito penso que nunca o debeu ter, mais aló dalgúns montes litorais onde tamén se plantaba cereal. Os poucos exemplares que podemos observar agora son todos procedentes de soltas cinexéticas.

Perdiz rubia (Alectoris rufa)

    En Moeche estes exemplares lograron asentarse e reproducirse con éxito. Pero dá non sei qué velas tan dependentes do pienso e grao que botan ao gado.

Perdices rubias (Alectoris rufa)

   Mas sempre é bonito escoitar o seu canto característico, que aquí emiten poucas veces, a verdade.

Perdiz rubia (Alectoris rufa)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:800   V:1/250   F:4

Perdiz rubia (Alectoris rufa)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:800   V:1/250   F:4

    Aproveitei unha mostraxe da operación mustela para controlar un niño de merlo rieiro común, que segue operativo en Lamas (San Sadurniño).

Merlo rieiro. Foto testemuñal

  Ben, estaredes un pouco aburridos e aburridas con tantos bichos ou lugares comúns. Se non pasa nada raro o próximo fin de semana viaxarei a Villafáfila para guiar unha excursión cos compañeiros do Grupo Naturalista Hábitat. Seguramente non disporei de moito tempo para tomar fotos porque cando guías un grupo o principal é a tarefa formativa, lóxicamente, pero algunha traerei.

sábado, 25 de abril de 2026

Censo de escribano palustre para la S.E.O.

   La S.E.O. está realizando un nuevo censo de la población de escribano palustre en España y el G.N. Hábitat colabora en territorio gallego. Me llamaron para echar una mano y no pude decir que no, aunque el protocolo de la SEO resulta casi incompatible con la orografía y características de los humedales gallegos (seguro que va de cine en las Tablas de Daimiel). Soy una persona disciplinada y acaté el protocolo por imperativo legal. Aunque no era fácil adaptar ese "protocolo" a las características de la laguna de Valdoviño.

Iniciando transecto 1

    Es evidente que la gente que diseña estos protocolos viven en regiones llanas y sin apenas vegetación. Cuando trabajé para el programa S.A.C.R.E. viví las mismas dificultades a la hora de definir itinerarios que se ajustasen al dichoso protocolo.

Pantalla de sauces impidiendo la observación

    Un censo de escribano palustre en A Frouseira debería realizarse por medio de "estaciones de escucha/observación" y un control con telescopio desde el camino del sur, desde donde se tiene una panorámica general del carrizal/juncal. El modelo diseñado por SEO basado en transectos caminando sin duda es bueno para bajar el colesterol, pero no sirve en un humedal como Valdoviño.

Vista desde el observatorio de torre 

    Hace cuarenta años, cuando empecé a bichear por Valdoviño, aún se tenía una buena panorámica desde los accesos periféricos. En la actualidad, y como ha pasado en tantos otros humedales gallegos, las masas de vegetación leñosa (sauces y alisos, básicamente) impiden la observación.



Borde sur del carrizal


   Por ese motivo hace años que subo por un camino situado más al sur cuando quiero contar aves en el carrizal. Hay que usar el telesocpio, pero dipones de una perspectiva muchísimo mejor.

Claro en la marisma

   Desde abajo, si cumples el protocolo SEO, pues básicamente ves esto:

Carrizal a pie de obra

   O esto...
 

  Siempre que no tengas una pantalla de vegetación delante, claro.


    Menos mal que uno conoce la laguna y sabe buscar los sitios...


  El caso es que el muestreo de hoy ha sido bastante pobre, con sólo un escribano detectado. Aparecieron en escena varios pájaros, pero ninguno era el deseado Emberiza schoeniclus lusitanica.

Carricero común (Acrocephalus scirpaceus)

    Como tenía que usar los binoculares decidí aligerar peso y sólo llevé la bridge (Sony RX10 III).




Lavandera boyera (Motacilla flava iberiae)

    En el borde sur existe un canal pantanoso (y bastante peligroso) que impide acceder al carrizal si el lago está cerrado, como es el caso estos días. Casualmente habían depositado restos de una poda o desbroce y gracias a eso pude entrar. Aunque no se podía avanzar debido al nivel hídrico tan alto.

Pasarela de restos vegetales sobre el canal sur

  El tocón de un sauce cortado sirvió como observatorio casual (los naturalistas de la vieja escuela encontramos recursos debajo de las piedras).

"Observatorio" del sur

    Parece una chorrada pero esos 60-80 cm más de altura de que dispones al subir al tocón amplian muchísimo la panorámica de observación.

Vista desde el "observatorio"

 Aunque los escribanos seguían sin aparecer, más allá de un visión fugaz (un macho en vuelo).


Carrizal de A Frouseira



      Pensé un tercer transecto en la orilla oeste, accediendo desde la fábrica de pinturas de Lago. Consideraba la posibilidad de acceder al lugar de "A Pesqueira", pero cuando el lago está cerrado resulta imposible. Ni botas altas ni gaitas. El canal periférico se convierte en uno de esos fosos como los que tenían los castillos medievales para impedir el acceso del enemigo.


Canal periférico lleno de agua

  Al menos pasé un rato observando la "Baía da Lontra", un lugar al que tengo mucho cariño y que últimamente tengo abandondado.

Baía da lontra

Al fondo observatorio de torre nº1 (que todavía no han quemado los pescadores furtivos)

  Pensaba terminar el transecto en la zona suroeste del carrizal, pero aquello no tiene nada que ver a como era en los años ochenta.El abandono de los usos tradicionales del suelo ha favorecido un proceso de colmatación y cobertura vegetal imparable. Lo que antes eran prados húmedos o carrizal son ahora una masa de sauces pantanosos. Fin del muestreo de escribano.


Sauceda pantanosa

 Terminamos con dos fotos interesantes. La primera en la Baía da Lontra, donde fotografiaba un zampullín chico y lo que parece una pareja de gallinetas.

Gallinetas (Gallinula chloropus) y zampullín chico (Tachybaptus ruficollis)

 Y a primera hora, en el "Lago Pequeno", observaba dos fochas comunes, ojo al dato.

Fochas comunes (Fulica atra)

 En fin, un censo con resultados bastante pobres pero que sirvió para recordar tiempos mejores.