01/11/2026 En O Forgoselo de nuevo

    Hacía tiempo que no iba por los montes de O Forgoselo. Tras hablar ayer con Ángel Couce sobre su observación (estupenda) de unos 70 zorzales reales, me pareció un buen motivo para hacer otra visita a esa sierra "ferrolana", situada entre los ayuntamientos de A Capela, San Sadurniño y As Pontes.

Pastizales en O Forgoselo

  La jornada no podía empezar mejor. Un lobo (Canis lupus signatus) aparecía corriendo delante de mi coche mientras subía a la sierra. Por desgracia en esta ocasión no pude tomarle foto (soltar el volante mientras conduces de noche por una pista forestal llena de curvas no es recomendable).

    Hablando con otra gente que también empieza a ver al lobo de manera habitual, todos coincidimos que es más grande de lo que habíamos imaginado. Seguramente por su altura a la cruz, mucho mayor que la mayoría de los perros. Con la salida del sol ya estaba por arriba.

Turbera de Pena Redonda

    Le tengo mucho cariño a esta turbera, que en verano se cubre de junco de algodón (Eriophorum  angustifolium). En invierno su aspecto cambia, especialmente cuando aparece la nieve, un meteoro bastante raro actualmente, antes mucho más frecuente.

Turbera de Pena Redonda en otoño

Sony RX10 III (focal 30 mm equiv.)  ISO:100  V:1/125   F:5

    Esperemos que la gente joven que está empezando a hacer fotos tenga ocasión de ver la nieve en los montes de Ferrol, porque es algo realmente bonito (una simple tarabilla común queda espectacular y un grupo de chorlitos dorados o zorzales reales ni os cuento).

Turbera de Pena Redonda en invierno (7/02/2018)

Sony RX10 III (focal 25 mm equiv.)  ISO:64  V:1/30   F:13

    Bueno, como digo mi intención era tomar fotos buenas al hermoso zorzal real, que en estos momentos comparte hábitat con los otras tres especies de zorzal presentes en invierno. Como el tímido zorzal charlo, que cuenta con una buena población reproductora en estos montes. Sigo pensando que su fotografía es una de las más difíciles de entre todas las aves presentes en Galiza.

Zorzales charlos (Turdus viscivorus)

  Me dirigí al punto en donde Ángel había visto ese grupo de reales. Al principio no vi nada, luego apareció un grupo de 20-30 ej. En este pino había cinco. Pregunta de examen ¿los veis a todos?

Zorzales reales (Turdus pilaris) 

  En vuelo muestran una característica axila blanca y suelen emitir su reclamo diagnóstico, un "chac - chac - chac" inconfundible.

Zorzales reales (Turdus pilaris) en vuelo

 

      Finalmente fueron apareciendo un total de 43 zorzales reales, pero sólo puede fotografiar de manera más o menos decente otro grupito de 6 ejemplares que encontré entre el curro y el parque eólico. Con un contraluz del demonio, eso sí.

Zorzales reales (Turdus pilaris) 

Zorzales reales (Turdus pilaris) 

     Junto a ellos estaban dos chorlitos dorados europeos. Una limícola bastante frecuente en los pastizales de O Forgoselo.

Chorlitos dorados (Pluvialis apricaria)

       Terminamos con el bicho más importante de Forgoselo, que no es ni un ave ni un avión, sino la vaca, el animal más importante del Planeta desde mi punto de vista. Aunque el siglo XXI ha sido muy cruel con ellas, pues la mayoría son sacrificadas para consumo de su carne. Recuerdo ir por mi aldea de niño y casi todas eran de raza holandesa, para producción de leche. Pero ahora la carne manda (yo como muy poca y de ternera sólo de manera excepcional).

Vacas de extensivo 

Teixugo (Meles meles). Por fin!!

   Hoxe vivín un momento longamente esperado. Antes realizaba unha mostraxe nocturna por terras de Santa Mariña do Monte (San Sadurniño).

Probable gato doméstico

   Un bicho que non falta nunca é o gato doméstico, gravísimo problema ecolóxico que temos polos danos incalculábeis que causa á fauna (algún estudio falaba de millóns de vertebrados afectados só no Reino Unido).

  Sen embargo esta madrugada observaba e fotografaba os ollos de dous mamíferos que non puiden identificar. Estaban xuntos e ún deles moveuse lentamente aproximándose ao outro. Por desgraza non teño nin idea do que podían ser, pero unha cousa semella clara: non eran gatos. Comparade a distancia intraocular de úns e outro.

Mamífero sp Nº 1

 Nen sequer puiden apreciar o seu tamaño pois nen tiña clara a distancia. 

Mamífero sp Nº 2

    Nesta época en que todo se sabe de maneira inmediata o misterio dunha observación deste tipo mantén o seu encanto. Pasáronseme varias cousas pola cabeza. Incluso ésta:

   Cando fago estes transectos de noite non é raro que deba frear o carro para non atropelar algún tordo,  paseriforme moi abondoso que gosta de pousar nas estradas.

Tordo músico (Turdus philomelos) pintando a mona

  Ese momento tan esperado foi a observación directa dun teixugo con luz escasa pero diurna.

Teixugo (Meles meles) 

  Nese ponto máxico que é o cruce das Regas aparecía un teixugo adulto correndo coma se fose Drácula para meterse na teixoeira antes da saída do sol. Lamentablemente eu apartárame do cruce e estaba a uns 30 m de distancia. Foi unha mágoa, xa que o porco teixo (como tamén se coñece) colleu dirección polo "Camiño das martarañas". Deume o tempo xusto a sacar estas fotos. Cando cheguei alí correndo o animal xa desaparecera e non puiden ver cara ónde se dirixía.

Teixugo (Meles meles) 

OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:25600   V:1/160   F:4

  

  A parte boa é que tiña a cámara coa configuración máis axeitada para estes disparos: sensibilidade no máximo de ISO nativo para poder dispor dunha velocidade aceptable e enfoque preditivo en modo "mascotas", que vai moi ben para mustélidos. Nesas circunstancias de luz e movimento do suxeito difícilmente podería tomar fotos mellores. Por certo, iso escuro que se ve á dereita no bordo dereito da terceira foto é o meu carro. Pasou a carón do meu aparcadoiro. 

Teixugo (Meles meles) a ponto de desaparecer polo "Camiño das martarañas"

    O teixugo está amplamente distribuido na comarca de Ferrol, onde semella ter unha grande disponibilidade de hábitats óptimos, non sendo tampouco unha especie demasiado esixente. Teño atopado rastros en bosques caducifolios inundábeis (Terra Chá), áreas de montaña con repoboacións de piñeiros (Xistral, Capelada) ou mosaicos agropecuarios coma Moeche. Se a memoria non me traiciona tamén en sistemas de dunas grises litorais como A Frouseira.

Hábitat de teixugo (Meles meles)

"Camiño das martarañas", por onde o perdín de vista

Hábitat de teixugo (Meles meles)

 Como anécdota da xornada poño un pantallazo co que a I.A. de Observation poñía para identificar logo de subir a foto do teixugo. Debeu afectarlle o cambio de hora.

Observation cunha "ida de pinza" memorable

  A verdade é que o paseo de hoxe polas Regas de Moeche foi moi entretido.

Picapau grande (Dendrocopus major)

  Xa temos varios dos paxaros invernantes típicos, coma picas dos prados, tordos rubios ou úbalos eurasiáticos, dos que vía o primeiro grupiño nos ameneiros habituais. 

Úbalos eurasiáticos (Spinus spinus)

  Outra xornada que gardarei na memoria e que supón o resultado dun esforzo de moitas horas de espera ao mencer. Igual ata volto mañá por se volve aparecer, ainda que isto non será tan doado coma ver martarañas en primavera.

   Non podo evitar finalizar a entrada cunha mención ao mestre Don José Curt Martínez (DEP), con quen tiven a fortuna de manter unha boa amizade persoal (e un grande agarimo mutuo) nos últimos anos da súa extraordinaria vida. Comentárame que unha vez tivera ocasión de comer porco teixo, penso que nunha aldea da montaña galega. Porque o porco teixo cazábase para comer, algo que sorprenderá máis de ún. Explicárame que a súa carne tiña realmente unha grande semellanza coa do porco e comprendera daquela por qué se lle chamaba tradicionalmente "porco teixo".

  E coma pequena homenaxe ao vello mestre poño un enlace a un artigo do Diario de Pontevedra publicado en 2019 logo do seu pasamento (desde o xornal pedíranme permiso para publicar a miña foto e o texto):  José Curt e Diario de Pontevedra

 Vémonos no próximo post.

Alarma pola seca

     Na comarca de Ferrol levamos dous meses en prealerta pola seca. Moito me temo que a próxima semana entraremos en alerta pura e dura. O vindeiro día 6 de novembro vanse adoptar medidas adicionais, pois a situación meteorolóxica non semella que vaia mudar a curto prazo. Unhas medidas que moi probablemente implicaran curtes de auga nas vivendas e negocios.

  O encoro das Forcadas segue baixo mínimos históricos: un 27,27% nestes momentos, segundo a web embalses.net (non sei a fiabilidade que ten).

Encoro das Forcadas (foto de hai un mes)

  Ademáis da falla de precipitacións, as elevadas temperaturas rexistradas este verán e no que vai de outono aumentaron a evaporación da auga desde a superficie terrestre á atmosfera. A "evapotranspiración", que se di técnicamente.

  Nun post anterior xa comentei que estes valores medios da estación ferrolá refírense ás medias desde que entrou en funcionamento, aló por 2000. Iso quer dicer que eses dados fan referencia a un período xa moi marcado polo cambio climático. Por iso resulta máis grave que a temperatura media de xullo este ano teña unha desviación de case dous graos e medio sobre ese valor.

Rexistros térmicos e pluviométricos na estación de CIS-A Cabana (Ferrol)

   Hai corenta anos tivera na casa o libro "Climatología de Galicia" (Fundación Barrié de la Maza 1983). Recollía dados das estacións de Monteventoso (Ferrol) e Fene. Se a memoria non me engana indicábanse unhas temperaturas medias de 18,4ºC e 18,8ºC para os meses de xullo e agosto, en base a valores de décadas anteriores ás que emprega Meteogalicia na estación de CIS-A Cabana. Ainda que a situación das tres estacións é diferente, o resultado reflicte aproximadamente un grao menos respeito das medias resultantes en CIS-A Cabana desde 2000. En 2026 xa o superamos en tres graos. 

  Desde este blogue solicito prudencia no consumo da auga aos habitantes e habitantas de Ferrol. Ou moito me engano ou os curtes de auga son inevitábeis (os modelos a curto prazo non indican ese cambio radical na circulación das borrascas que sería necesario para encher Forcadas).