Seguidores e seguidoras

xoves, 23 de abril de 2026

Otro post sobre climatología y valores climáticos de CIS-Ferrol

    Ya sabéis que soy un poco frikie de la climatología. Bueno, que un naturalista tenga nociones básicas sobre climatología o geografía parece algo bastante lógico (siempre me ha sorprendido que muchos pajareros no sepan situar el norte cuando están en el campo ni buscar una localización en un mapa). He publicado algunas entradas sobre el tema, como ésta, en 2014 o ésta, en 2020/2022.

 Una de las referencias que tenía era una estadística de la estación del CIS-Ferrol que había escaneado de la web de Meteogalicia en 2007.

Informe de la estación de Ferrol (datos de 2007 y valores medios publicados entonces)

   Pero Meteogalicia cambió la web años después y ya no supe volver a eses valores medios de cualquier estación. Por eso empleaba aquel pdf escaneado. Pero hoy he descubierto por fin como volver a esas tablas de valores climáticos de todas las estaciones de que dipone Meteogalicia. Lo tenía delante de mis ojos cada vez que entraba en la web, pero no lo veía: "Clima".

Página principal de Meteogalicia

   Una vez abierta la ventana, con la estación de la capital por defecto, escogemos la que nos interesa. Con escribir un par de letras aparecen las estaciones más próximas que empiezan por ellas.


    Y entonces ya podemos consultar los valores climáticos medios. Unos valores que son muy importantes porque determinan la distribución de toda nuestra biodiversidad según sus preferencias ecológicas. Ahí es nada.

  No soy biólogo pero, en mi opinión, valores como las horas de sol, la velocidad media del viento, el número de días con precipitación, las temperaturas (medias y máximas) o las precipitaciones de los meses de verano son categóricas a la hora de comprender la distribución de muchas especies. Estoy pensando en hérpetos como Zootoca vivipara, Rana temporaria, Psammodromus spp o Malpolon monspessulanus. Hace unos años había contrastado la distribución de la rana bermeja ibérica (Rana parvipalmata) con los datos de las estaciones del área donde vivía y observé que casi todas mostraban unas temperaturas máximas medias en verano inferiores a los 25ºC (por ejemplo, Ferrol). En el caso de la lagartija de turbera (Zootoca vivipara) ese umbral baja a unos 20ºC. Obviamente no me refiero sólo a las exigencias del animal en sí sino también al hábitat que se da en esas condiciones climáticas de temperaturas y humedad: matorral mediterráneo, turberas de montaña, etc.

En rojo temperaturas medias, lluvia acumulada y horas de sol en verano

    Uno de los parámetros más importantes en climatología es lo que se considera un "mes seco". Por lo que sé - al menos en nuestra latitud - se dice que en un mes hay sequía cuando el valor de la precipitación acumulada es inferior al doble de la temperatura media. P<2T. En Ferrol, según los datos actualizados de Meteogalicia, tendríamos un único mes seco (julio), por apenas unas décimas. Si alguien quiere corregirme o matizar algo hable ahora o calle para siempre.

  La verdad es que hoy me he llevado una alegría al descubir como podía volver a consultar estas cosas, pero hay algo que me preocupa: existe mucha diferencia entre los valores climáticos que ofrece la web ahora respecto a los valores de hace veinte años en cuanto a temperaturas o precipitaciones. Unos cambios que me cuesta un poco asimilar:
  • Las temperaturas muestran un mayor grado de continentalidad entre las medias de invierno y las de verano. Resultan más altas en verano (hasta ahí todo normal) pero más bajas en invierno!
  • Los valores medios de precipitación son mayores! Pasando de una media anual de 942-1036 mm en 2007 a 1336 mm (un 30% más) en 2026. Esto sí que me ha descolocado.

   Evidentemente no tengo una estación meteorológica en casa (que tampoco valdría por no estar al reglamentario 1,5 m de altura sobre el suelo), pero me cuesta creer que estos cambios sean reales y no fruto de errores en la edición de los datos. De hecho los modelos numéricos de Meteogalicia, que antes eran sumamente precisos, fallan bastante últimamente. A veces tengo la impresión de que los recortes económicos puedan haber afectado al personal de este organismo de la Xunta (despidos de gente veterana, incorporación de becarios o subcontatación). Si alguien sabe algo al respecto vuelvo a ser todo oídos; todo ojos en este caso.

   Terminamos esta entrada con los datos de la estación de Calvos de Randín (Ourense), "el Burgos gallego". Allí se suelen registrar las temperaturas más gélidas por su clima mesetario. Precisamente por ese motivo aquellos paisajes recuerdan tanto a León o Zamora.

Valores medios en Calvos de Randín

domingo, 19 de abril de 2026

Tempo de escribidores (Emberiza cia/citrinella)

  Dentro da familia dos escribidores, en Ferrol aniñan catro especies:

  • Escribidor riscado (Emberiza cia)
  • Escribidor de papo negro (Emberiza cirlus)
  • Escribidor amarelo (Emberiza citrinella)
  • Escribidor das canaveiras (Emberiza schoeniclus)

  O riscado ocupa montes, barrancos, canteiras e áreas forestais degradadas (o termo castelán "montesino" é moi indicativo). O de papo negro ten as maiores densidades en sistemas de dunas grises con piñeiros e área agrícolas térmicas con hortas. Xamáis coincide co escribidor amarelo, que prefiere campiña fresca con cobertura caducifolia ou bordes forestais en cotas medias e altas. O escribidor das canaveiras é unha especie en risco de extinción e o seu hábitat de cría actualmente limítase ás canaveiras de Valdoviño e Doniños. 

Parella de escribidores riscados (Emberiza cia). En foco a femia

   Estes días estou a monitorizar diferentes lugares onde coexisten o riscado e o amarelo. Concretamente os montes que hai a cabalo entre os concellos de Narón e San Sadurniño, pertencentes ás parroquias de Sedes e Santa Mariña do Monte respectivamente. Por certo, en Sedes desmantelaron o parque eólico que había (é probábel que instalen ún mais grande...).

Alicerce dun eólico

Monte Campo dos Nenos, Sedes (Narón)

  Completamente rodeadas por eucaliptal sobreviven unhas 10 ha de braña, felgos, toxeira e pasto raso. Un pequeno oasis que lembra como eran a maioría dos montes litorais até os anos 70/80.

"Agra dos Nenos"

   A mala nova é que se trata dun terreo de caza permanente. Así que moitos días hai presenza de cazadores, ben cazando ou ben adestrando os cadelos. Haberá que evitar xoves e festivos.

Pequeno parche de ucedal atlántico

  Nos diferentes transectos realizados esta fin de semana localicei territorios de ambas as especies de escribidor, nalgún caso case solapados.

Escribidor riscado (Emberiza cia) macho
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:1600   V:1/320   F:4

Escribidor riscado (Emberiza cia) macho
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:1600   V:1/320   F:4
   
   Case todos os membros da familia Emberiza son bastante tímidos (E. hortulana é criminal). Habitualmente non deixan que te achegues moito, así que todas as fotos posúen algo de recurte.

Parella de escribidores amarelos (Emberiza citrinella) en "Agra dos Nenos"
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:1600   V:1/320   F:4

Escribidor amarelo (Emberiza citrinella) na Golpilleira
OM-1 + Panasonic 100-300 mm  f:5,6   ISO:200   V:1/500   F:5,6

Escribidor riscado (Emberiza cia) macho
OM-1 + Panasonic 100-300 mm  f:5,6   ISO:400   V:1/800   F:5,6

     Porén, este macho semellaba tranquilo e deixoume facer..

Escribidor riscado (Emberiza cia) macho
OM-1 + Panasonic 100-300 mm  f:5,6   ISO:200   V:1/500   F:5,6

   A femia estaba semioculta entre a vexetación do chan. Mesmo así distínguese moi ben pola cor parda da mitra (olivácea en E. cirlus e ferruxenta en E. cia)

Femia de escribidor amarelo de costas, amosando mitra parda

    O macho é inconfundíbel pola súa cabeza e peito amarelo vivo.

Escribidor riscado (Emberiza cia) macho
OM-1 + Panasonic 100-300 mm  f:5,6   ISO:200   V:1/500   F:5,6

   Ademais dos escribidores anotei outras aves típicamente de monte ou de carácter eurosiberiano. Os ariscos tordos visgueiros andan xa carrexando bicada para os polos.

Tordo visgueiro (Turdus viscivorus). Ao fondo un "espontáneo"

     A pica das árbores semella manter unha boa poboación nestes montes.

Pica das árbores (Anthus trivialis)

  Téñolle moito cariño á pica das árbores. Recórdame moito os primeiros anos en que visitaba á Frouseira, onde por certo atopei un niño con cinco ovos tal día coma un 21/05/1988. A todo isto ollo con aquela listaxe. Especies que se reproducían daquela: Streptopelia turtur, Cuculus canorus, Locustella naevia,...Tempos foron.


Pica das árbores alimentándose nun campeiro

Pica das árbores (Anthus trivialis)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:400   V:1/1000   F:4

Pica das árbores (Anthus trivialis)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:400   V:1/1000   F:4
 
   Outro paxaro moi fuxidío é o fermosísimo cardeal europeo. É un reprodutor común na comarca de Ferrol nos hábitats apropiados, mas non é doado de ver, e menos de fotografar.

Cardeal europeo (Pyrrhula pyrrhula)

   Deixamos as aves. Xa sei por qué padecían a sarna os dous lobos fotografados o ano pasado. Este corzo (macho, como ben se pode apreciar...) parecía estar a ponto de entrar na UCI. 

Corzo (Capreolus capreolus)

     E rematamos cunha bolboreta fotografada na "Agra dos Nenos".

Maricela (Coenonympha pamphilus f. lyllus). Fam. Satyridae
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:200   V:1/1000   F:5

xoves, 16 de abril de 2026

Más cosillas del Basteiro

   Tenía unas fotos pendientes de publicar pero antes me apetecía hacer la broma con el "zorzalito". Ayer recibí una malísima noticia y necesitaba echarme unas risas (con tanta alerta y tanto aviso parece que hablen de un accidente de tráfico o de la llegada de una DANA).

  Las fotos son de mi última visita al Rego do Basteiro, en Neda, el pasado 10/04/2026. Con una novedad. Ha aparecido otra familia de azulones con 11 pollitos, que al principio consideré los mismos del otro día (10), pero cuando me fijé bien me di cuenta que no. Además del número de pollos diferente, su tamaño no era algo mayor como correspondería 10 días después de la primera observación, sino que parecían incluso más jóvenes.  

Patito de juguete en mi bañera

  Encontré un vecino que les estaba echando pan. Me dijo que lo hacía a diario y que cuando tardaba mucho eran los propios patos adultos los que se acercaban hasta su finca para llamarlo. Sé que no debería hacer eso pero no le dije nada. Que todos los problemas ecológicos sean así. 

Pareja de ánades azulones (Anas platyrhynchos)

   Más preocupante es la desaparición en parte del cauce de las masas de Potamogeton (natans, en principio). Esa desaparición, causada durante la "limpieza" del río, ha causado una disminución importante de ranas en ese tramo. Aguas abajo ya vuelven aparecer las características hojas flotantes de la espiga de agua y la presencia de rana verde se vuelve mucho más numerosa.

Rana verde común entre hojas de Potamogeton natans/sp

Rana verde común (Pelophylax perezi)
OM-1 + Panasonic 100-300 mm  f:5,6   ISO:400   V:1/640   F:6,3

     Lo que a unos le va mal a otros les va mejor. Nunca había visto tantas truchas como estos días. La mayoría muy jóvenes, pero también algun ejemplar rozando la talla adulta.

Trucha común (Salmo trutta fario)

  Otra novedad ha sido la tercera especie de odonato observada en estos comienzos de la primavera, concretamente una Ischnura, que he subido como sp, aunque Observation la daba como elegans al 100% de probabilidad. Pienso que en la comarca de Ferrol es más abundante o al menos está más extendida que graelsii. Pero sin una buena foto de cerca es muy difícil ver la famosa espinita del pronoto.

Ischnura sp (probablemente elegans)

  Como véis le estoy dando caña estes días al Pana 100-300. Es que con su ligereza y tamaño contenido me recuerda tanto a las bridge... Para macro no va tan bien como los Zuiko pero vale de sobra con bichos que no sean muy pequeñajos.

Pyrrhosoma nymphula
OM-1 + Panasonic 100-300 mm  f:5,6   ISO:200   V:1/400   F:6,3

  Hablando de libélulas, me comentó José Ramón Castro que ya ha visto allí un ejemplar de Brachytron pratense. Habrá que estar atentos.