Seguidores e seguidoras

domingo, 17 de maio de 2026

Primeiros picanzos en Moeche no día das nosas letras

 Logo de ver onte os primeiros picanzos vermellos (Lanius collurio) tiña curiosidade por ver se chegaran tamén a Moeche. Así que alí fun nesta húmida e mesmo chuviosa mañá.

Veigas do Xuvia en San Xurxo de Moeche
 
  Realicei unha mostraxe camiñando pola zona das Regas, onde teño controlados cinco territorios de picanzo (catro os últimos anos).

Territorios tradicionais de picanzo vermello entre As Regas de Casalousada e Penasalbas

  Tamén controlei os campos de San Xurxo de Moeche (río arriba e perto xa do castelo).


San Xurxo de Moeche

  Dun total de 6-8 territorios onde podía habelos só apareceu unha parella: "a da Curva" (T1). Certo é que  o tempo húmido e fresco non axudou na detección pero sigo convencido de que non é ata a última decea de maio cando están asentados todos os nosos picanzos nos seus territorios de cría.

Femia de picanzo vermello (Lanius collurio)

Macho de picanzo vermello (Lanius collurio)

     En calquer caso estamos na mellor época do ano para desfrutar a observación naturalista. É un momento propicio para avistar carnívoros de día, coma este raposo, que andaba todo concentrado na procura de micrótidos nun prado.

Raposo (Vulpes vulpes)

  Hoxe levaba a OM-1 co Zuiko 300 f:4. De novo sentín a preguiza típica á hora de cambiar o tele por un obxectivo curto para tomas de paisaxe. Acabei disparando co teléfone.

Lamas (San Sadurniño). Foto con Sasung A25

  E rematamos así o post publicado neste Día das Letras Galegas. Un día que dentro duns anos será algo como o "Día do Latín" ou "Día do Sánscrito". Porque a morte da nosa língoa é un feito, por moito que algúns esteamos tentando mantelo con vida na unidade de coidados intensivos. Mas o diagnóstico non deixa lugar a dúbida. É cuestión de tempo. O galego ficará coma unha especie de patrimonio arqueolóxico empregado nos círculos do soberanismo galego...  e pouco máis.

 Como todos os que nacimos durante a ditadura franquista eu fun educado en español, tanto na casa coma no colexio (comezamos a dar aulas de galego en 6º de EXB). Porén, nas familias de entón o galego era a lingua falada por pais, nais, abós e aboas. E todos os nenos "mamábamos" o idioma de ouvidas.  Ao chegar a certa idade, os rapaces máis comprometidos dábamos o paso de mudar a fala desde ese español imposto pola forza, para expresarnos no idioma propio do país, no idioma dos nosos pais, e resultaba un proceso natural que non nos custaba demasiado traballo. Coñecíamos a fonética, o léxico, a semántica,... Iso mudou radicalmente.

   Co cambio de século aconteceu un fenómeno sociolinguístico nunca visto na Galiza. Por primeira vez na Historia, os nenos nacen e edúcanse en familias monolíngues castelán falantes, familias en que non hai ninguén que se exprese en galego; nin pais, nin abós. Iso derivou nunha dificuldade engadida á hora da aprendizaxe da língua, especialmente na fonética, dando lugar á aparición dos "nonainos": persoas que non son capaces de pronunciar o ene velar a final de sílaba, ou mesmo o xis, quizá os dous fonemas máis representativos do noso idioma. Para que vos fagades unha idea, vén ser como se os estudantes españois non fosen quen de pronunciar o eñe ou o elle. Imaxinades a un locutor do Telediario que na vez de "España" pronunciara "Espana" en horario de máxima audiencia? Pois iso exactamente está a acontecer en Galiza co galego. Cando escoito certo locutores de televisión ou radio cáeseme a alma aos pes. Non é que non saiban falar galego, é que directamente non son capaces de vocalizalo, como se estivesen a falar inglés ou alemán. Terrible...

    Neste contexto é normal que a masiva inmigración latina e magrebí non sinta a necesidade de aprender galego, como si acontece en Cataluña co catalán. Alí podes ver perrucarías ou negocios de comida rápida rexentadas por estranxeiros coa rotulación en catalán, porque lles interesa aprender o catalán para se integrar. Aquí non o verás xamáis. 
    Coma resultado, cada vez que chega un repartidor de paquetería ou un fontaneiro a casa (agora case sempre inmigrantes) debo obrigatoriamente falar en español. Xa non é que os demáis cidadáns non o falen; é que eu non podo empregalo se quero facerme entender. Porque en cidades coma Ferrol sempre houbo unha proporción moi importante de xente que non falaba o galego; pero o entendían porque o escoitaban na casa. Agora xa non. 

  En fin, sei que outras persoas teñen unha visión moi diferente sobre estas cousas. A miña é sumamente pesimista, alomenos para a zona de Ferrol, que tampouco se caracterizou nunca por ser un entorno favorable para a língua galega. 

  Feliz día das Letras Galegas, wey.

sábado, 16 de maio de 2026

Censo de "Emberiza schoeniclus lusitanica" en Doniños y San Xurxo (con resultado negativo)

    Si el censo de Valdoviño arrojó un resultado muy pobre, hoy en los humedales ferrolanos de Doniños y San Xurxo ya fue directamente cero. Habrá segundas visitas con reclamos y espero sacar algún bicho más, pero el escribano palustre ibérico está en peligro de extinción.

   Según la Sociedad Española de Ornitología la población de escribano palustre iberoriental (E. s. witherbyi) ha experimentado un declive de un 22%, un descenso que aumenta hasta un alarmante 62% en la población de escribano palustre iberoccidental (E. s. lusitanica), que es la subespecie que cría en Galiza y Portugal. Con el agravante de que la población de lusitanica ocupa humedales de mucha menor entidad y es menos numerosa, unas 20-30 parejas según el censo de 2021, frente a unas 238-244 que se estiman para la población de witherbyi.

   Pongo una foto de un palustre iberoccidental capturado para anillamiento (supongo que esa mano que lo sostiene será del colega Emilio Martínez Sabarís).

Escribano palustre iberoccidental (Emberiza schoeniclus lusitanica)
 Autor: SEO/Bird Life

  Esta mañana comencé en el Carregal de San Xurxo, actualmente muy colmatado y sin aguas libres; nada que ver con el humedal que conocimos en los años ochenta el maestro Souza o yo mismo.

Carregal de San Xurxo (Ferrol)

 Como siempre que debo andar ligero y concentrado llevé la Sony RX10 III. Había que estar a lo que había que estar y tomé las fotos justas para el post.

Camino del Carregal

    El censo en esta localidad, aplicando el protocolo SEO, dio cero en la primera visita.


    Un carricero que posaba muy quieto me hizo tilín pero finalmente fue solo eso: un carricero.

Carricero común (Acrocephalus scirpaceus)

  Al menos tuve la alegría de ver mis primeros alcaudones de la temporada. Por supuesto hablamos de alcaudón dorsirrojo, el único alcaudón presente como reproductor en Ferrol.
 
Alcaudón dorsirrojo (Lanius collurio)

Alcaudón dorsirrojo (Lanius collurio)

  Después me acerqué hasta el lago de Doniños, donde habíamos confirmado la cría del palustre en 2018 (clica). Pero aquello cada día está más difícil de censar. Aunque sigue teniendo una comunidad de nenúfares blancos casi única en Galiza.

Laguna de Doniños (Ferrol)

Laguna de Doniños (Ferrol)

     Para mí, el nenúfar ha sido siempre la especie estrella de Doniños (hoy las flores estaban cerradas, como pasa cuando no hay luz).

Nenúfares (Nymphaea alba)

  Como en tantos otros humedales gallegos, la proliferación de vegetación leñosa (Salix atrocinerea esencialmente) acaba invadiendo las masas de vegetación palustre que había cuando en los humedales se aplicaban tareas de ganadería tradicional (pasto de vacas y siega). Unas prácticas abandonadas para solaz del movimiento vegano, supongo.

   En consecuencia todas las especies asociadas a este hábitat de macrófitos emergentes como Phragmites, Typha o Scirpus han visto reducida su población. Y además la observación de pájaros se ha vuelto mucho más complicada con estas auténticas "patallas" de sauces.

Masas de sauce (Salix atrocinerea) ocupando un antiguo cinturón de carrizal

     Cinturones de carrizal que conocí hace cuarenta años son hoy saucedas impenetrables.

Idem

 A pesar de estos cambios, Doniños sigue siendo un ecosistema fantástico; tanto el cuerpo lagunar principal como las charcas estacionarias del sistema dunar. A todo esto, ¿si preguntase a los jóvenes birders cual es la principal diferencia entre las lagunas de Doniños y Valdoviño me lo sabríais responder? Mmmm, os veo pensando mucho.... La respuesta es que Doniños es una laguna de agua dulce y A Frouseira de agua salobre. Y eso, queridos lectores, determina muchísimo la biodiversidad que vive en ellas! Por ese motivo en Doniños la comunidad de flora acuática, fauna invertebrada o de anfibios es muy diferente a la de Valdoviño.

Charca de inundación estacional con nenúfares y lirios amarillos

    Aunque los taxones de las siguientes imágenes también están presentes en "Valdovo".

Masiega (Cladium mariscus)

Pradera de lirios (Iris pseudacorus)

  En fin, a ver si hay más suerte en el segundo muestreo, ya con emisión de cantos. Por lo menos estas visitas de hoy a Doniños y San Xurxo me hicieron olvidar lo otro, transportándome en el tiempo a una época en que todo era muy diferente. Una época en que no aparecía un perro de repente ladrándote mientras el imbécil de su dueño mira la pantalla del móvil y suelta el clásico "no hace nada".

venres, 15 de maio de 2026

Os días máis difíciles do ano

  A segunda metade de maio estará marcada para sempre polo acontecido en 2024 coa recaída fulminante e o falecemento da miña parella de entón, María. Unha morte que ademáis veu acompañada de moito sofrimento para ela (sobretodo) e para min. O ano pasado volvín a revivir todo o proceso e púxenme fatal. Este ano semella que o vou levar mellor, pero as lembranzas fican na mente de por vida. É unha sensación moi dura que só pode entender quen ten pasado por algo así. 

 Nestes casos cómpre ter a mente ocupada con actividades e o censo de escribidor das canaveiras (Emberiza schoeniclus lusitanicus) supón unha desas actividades. O Grupo Naturalista Hábitat preguntoume se podía botar unha mao e nesas estou. Mañá vou cubrir o Carregal de San Xurxo, un humidal onde a especie semella ter desaparecido.

Dando a chapa sobre fotografía nunha saída con Hábitat (18/07/2021)

 Estaba revisando e organizando as fotos no disco externo e atopei varias fotos curiosas das que nin me acordaba. Unha delas tomada na compaña de Ricardo Hevia aló por 2020, rematando a fase dura da pandemia. Por certo, un abrazo e moito ánimo, Ricardo! (lin que tedes dispositivos móbiles e internete no hospital Gómez Ulla).

Ricardo Hevia e mais eu (12/10/2020)

   Estoutra foi en Fene mentras fotografaba gaivotas e carráns.

Foto de José Ramón Castro 28/10/2020

   Bon, a vere se mañá non chove moito e podo completar o censo de escribidor, que con case total seguridade dará un resultado de cero. Mas, como din os científicos, "cero" é un resultado.