Seguidores e seguidoras

sábado, 7 de marzo de 2026

7/03/2026 Despidiéndome de los cuellinegros

  Quizá se queden una o dos semanas más, pero los zampullines cuellinegros han iniciado el retorno rumbo a sus cuarteles de cría en el centro del Continente o en el centro de la Península, quien sabe.

 Esta mañana sólo había cinco ejemplares frente a la rampa de  Maniños.

Zampullines cuellinegros (Podiceps nigricollis)

Zampullín cuellinegro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:3200  V:1/400   F:4
  
  Uno de los ejemplares mostraba un tono rojizo en cuello y pecho, algo que parece inusual en el plumaje nupcial de un zampullín cuellinegro, que se caracteriza por tener el cuello negro, tal como indica su nombre vulgar.

Zampullín cuellinegro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:3200  V:1/400   F:4

  Me pregunto si se este bicho podría tener hibridación con zampullín cuellirojo (Podiceps auritus). Una pregunta que hago al público, especialmente a aquellos más viajaos, que hayan visitado zonas de reproducción en el norte de Europa donde convivan ambas especies. A mí desde luego las fotos me han dejado completamente desorientado.
  
Zampullín cuellinegro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4   ISO:3200  V:1/400   F:4

   Vamos con una rareza. Porque a este paso la antaño abundantísima gaviota reidora va camino de convertirse en eso: en una rareza. De los 3000 ejemplares que invernaban en la ría de Ferrol hace poco más de una década hemos pasado a sólo unos pocos cientos (siendo generoso), que de seguir así se convertirán en unas decenas. Por motivos que desconozco esta bonita gaviota ha experimentado uno de los declives más catastróficos de entre nuestras acuáticas invernantes. Supongo que dentro de unos años habrá romerías de coleccionistas buscando ejemplares de esta especie en Galiza, como sucede ahora cuando aparece alguna Bonaparte.

Gaviota reidora (Chroicocephalus ridibundus)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4  ISO:400  V:1/500   F:4

OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4 + MC1,4x (f:5,6)  ISO:800  V:1/400   F:5,6

   La invernada va terminando. Por desgracia nuestro país (Galiza) es muy pobre en cuanto a acuáticas reproductoras debido al raquítico tamaño de nuestros humedales de agua dulce, cortesía de la dictadura de Franco y su plan de desecaciones masivas. Creo que no hay un solo naturalista gallego que no desee con toda su alma que se pueda llevar a cabo el ambicioso e ilusionante proyecto del que ya hemos hablado aquí (pincha). Sin lugar a dudas sería la noticia del siglo a nivel de conservación.

mércores, 4 de marzo de 2026

04/03/2026 Primera jornada herpetológica con el nuevo equipo

  Por fin llegó la primera sesión herpetológica con el 300 f:4. Aprovechando el tiempo primaveral me acerqué hasta la bocana de la ría para observar lacértidos. 

 El norte gallego posee un clima bastante hostil para reptiles en general, pero tenemos alguna cosilla más que interesante. Por ejemplo, el ayuntamiento de Ferrol supone actualmente el límite norte para la distribución de lagarto ocelado (Timon lepidus) en Galiza. 

Lagarto ocelado (Timon lepidus)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4 + MC1,4x (f:5,6)   ISO:400   V:1/800   F:6,3

Lagarto ocelado (Timon lepidus)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4 + MC1,4x (f:5,6)   ISO:400   V:1/500   F:6,3

  La Sociedade Galega de Historia Natural ha publicado la 11ª revisión del "Atlas de distribución de anfibios y reptiles", del que formé parte como colaborador y redactor. Pongo el mapa actualizado con las citas recientes de lagarto ocelado.

   En ese círculo rojo están las citas más norteñas en Galiza, todas en el concello de Ferrol. Las cuadrículas en gris son referencias del primer atlas, publicado en 1995 con citas de los años setenta y ochenta, básicamente. Durante la década de 2000 lo hemos buscado intensamente por el extremo norte pero no lo hemos encontrado; aunque hay montes graníticos que a priori parecen hábitats idóneos... si ahora no estuviesen ocultos bajo un manto de eucalitos. O quizá aquellas citas antiguas más al norte fueron errores de identificación por confusión con Lacerta schreiberi (eran otros tiempos con mucha menos información de la que tenemos ahora).


Mapa de distribución actual de Timon lepidus. Fuente: S.G.H.N.
En círculo rojo las cuadrículas de Ferrol

Lagarto ocelado (Timon lepidus)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4 + MC1,4x (f:5,6)   ISO:400   V:1/100   F:5,6

  Este gran lagarto ibérico tiene marcada preferencia ecológica por el clima y matorral mediterráneos, que aquí sólo vemos en los documentales de la tele. Únicamente podemos encontrarlo en laderas de solana con roquedos graníticos y otros entornos térmicamente favorables (como el paseo peatonal de la playa de Doniños), siempre próximos a la costa.

  Muchos de estos afloramientos rocosos están ya cubiertos por tojal maduro o, lo que es peor, por eucaliptal, como ha pasado en otras comarcas gallegas. Hoy sólo hallé dos ejemplares. 

Hábitat de la especie en tierras ferrolanas

Lagarto ocelado (Timon lepidus)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4   ISO:400   V:1/640   F:5,6

 Mucho más abundante es la lagartija de Bocage, la lagartija gallega por antonomasia. Nunca he entendido por qué Iberolacerta galani se denomina "lagartija leonesa" (aunque está presente también en Ourense y Zamora) pero Podarcis Bocagei no se llama "lagartija gallega", con todos los respetos al histórico herpetólogo. Si se prioriza al descubridor, que lo entiendo, por coherencia habría que denominar a la otra "lagartija de Galán" como homenaje a Pedro, digo yo. 

Lagartija de Bocage (Podarcis bocagei)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4   ISO:400   V:1/800   F:7,1

Lagartija de Bocage (Podarcis bocagei)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4   ISO:400   V:1/800   F:7,1

Lagartija de Bocage (Podarcis bocagei). Macho típico
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4   ISO:400   V:1/1250   F:4,5

   Además de ser el límite norte en la distribución gallega del ocelado, Ferrol guarda otro tesoro poco conocido. Tenemos dos poblaciones de Bocagei (muy próximas entre sí) entre las que hay numerosos ejemplares de la variante Podarcis bocagei concolor, que se caracterizan por la ausencia de pigmentación negra, siendo sus ejemplares de un pardo cobrizo o verde casi uniforme preciosos, aunque también hemos visto híbridos. Una maravilla.

Lagartija de Bocage (Podarcis bocagei), variante concolor
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4   ISO:200   V:1/640   F:5

   Dicha variante cromática, de la que había muy pocas citas, fue descubierta en Ferrol por el colega Manuel Arzúa Piñeiro en 2017. Esta tarde pude fotografiar un ejemplar de color castaño en una de las dos poblaciones, ambas en las mismas afueras de la ciudad.

Lagartija de Bocage (Podarcis bocagei), variante concolor
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4   ISO:200   V:1/500   F:5

Lagartija de Bocage (Podarcis bocagei), variante concolor
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4   ISO:200   V:1/500   F:5

 Y con esta joya terminamos el primer post netamente primaveral. Ganas tenía, cagoenlamar.

sábado, 28 de febreiro de 2026

Mobellas e mergullóns na ría

 Esta mañá a auga da ría estaba case coma un prato, que dicimos na costa. Daquela é cando mellor se poden avistar aves mergulladoras, que pasan desapercebidas cando o mar está revolto.


Mobellas (Gavia spp) en augas da ría de Ferrol

     Por exemplo as mobellas. Hoxe había dúas grandes e a ártica.


Mobellas grandes (Gavia immer) e ártica (Gavia arctica)

  Descansando e acicalándose, por desgraza moi lonxe. Cando se reviran poden dar lugar a confusión ao mostrar ese ventre tan branco.



Mobellas grandes (Gavia immer) e ártica (Gavia arctica)

   Axiña apareceron tamén os mergullóns de pescozo negro. Esta mañá contaba 11 ex (probablemente xa marcharon algúns deles).

Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)

  Hoxe ademáis puiden sacarlles as primeiras fotos "redondas". Dunha longa serie seleccionei as que máis me gostan. Comezamos polas que se fixeron con sol e os bichos bastante lonxe, en dirección ao barrio ferrolano de Caranza (que sempre dá xogo na auga).


  Vaia por diante que segue a custarme moito fotografar estas aves, ainda con boa luz. Por unha banda o grupo raramente está no mesmo plano de enfoque, especialmente cando se achegan á rampa, coma sucedeu hoxe. A OM-1 non é unha full-frame evidentemente, mas cómpre subir un pouco a profundidade de campo se queres coller varios ex. en foco. Por outra banda non paran quedos. Ún pode estar ollando tranquilamente para ti pero o que está ao seu carón mergulla na auga, emerxe ou lle dá por acelerar a natación. Iso significa que hai que subir tamén a velocidade de obturación (máis do que pensaba). A poder ser por riba de 1/800 seg, polo que vin hoxe.

Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4  ISO:800   V:1/800   F:5,6


Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4 ISO:1600   V:1/1000   F:6,3

   Agora unhas tomas con luz moi mala. Neste caso xa estaban máis perto e nótase:




Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm + MC1,4x (f:5,6)   ISO:1600   V:1/800   F:5,6

Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm + MC1,4x (f:5,6)   ISO:1600   V:1/1000   F:7,1

 Agora o resto da serie que tomei co teleconvertidor acoplado. Nese momento saíra o sol e puiden subir a 1/1000 seg sen pasarme de ISO1600 (é o ideal).


Mergullón de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4 + MC1,4x (f:5,6)   ISO:1600   V:1/1000   F:7,1


Mergullón de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4 + MC1,4x (f:5,6)   ISO:1600   V:1/1000   F:7,1

  Terminamos coas que lles tomei no momento en que máis se acercaron ao "observatoiro" e ademáis cunha luz bastante suave. Cando vin que se achegaban tiven o tempo xusto para quitar o duplicador e disparar varias veces antes de que volveran alonxarse. Cos nigricollis todo acontece moi rápido.



Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4   ISO:1600   V:1/640   F:5

Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4   ISO:1600   V:1/640   F:5


Mergullón de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4   ISO:1600   V:1/500   F:5,6

Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
OM-1 + Zuiko 300 mm f:4   ISO:1600   V:1/640   F:5

 Ben, podo dicir que xa teño as fotos que buscaba. Polos pelos, pero pilleinos. Seguramente dentro de dúas semanas xa non estarán.