Seguidores e seguidoras

sábado, 13 de xuño de 2026

Avetorillo común y su posible estatus como especie reproductora en Doniños. Por Ángel Couce Méndez

  NOTA: Hoy tenemos una nueva colaboración en Bichos, esta vez a cargo del joven biólogo Ángel Couce. Yo simplemente he hecho las habituales correcciones ortográficas o de estilo literario y una ligera edición a sus fotos. Mi enhorabuena a Ángel por estas observaciones tan importantes, una importancia de la que será más consciente con el paso de los años.

Entrada (Ángel Couce Méndez)

  Siempre digo que en todo día de pajareo hay un regalo. Prácticamente da igual el lugar; si estás un tiempo razonable, siempre saldrá algo reseñable. Lo que ocurre es que, en ocasiones, se dan situaciones de las que no te olvidas.

  Algo así ocurrió esta semana. Doniños es de las zonas que mejor conozco y un sitio que visito de manera regular, especialmente en estos meses de época estival. Dio la casualidad de que el pasado día 10, estaba yo haciendo mi ronda habitual cuando me topé con Xabi Prieto. Amablemente, me invitó a realizar el censo de escribano palustre por la zona W de la laguna.

Panorámica del NW de la laguna

    Entre charlas y comentarios, estábamos por la zona NW de la laguna frente a una área de carrizal maduro, a la que yo he llamado el “brazo” de carrizal NW, que es en realidad un canal que en época de más nivel hídrico llega a desaguar hacia el mar. Comentaba Xabi, y cito textualmente, “esta zona de carrizal maduro sería también hábitat típico de avetorillo”. A los diez segundos sale volando un ejemplar. Os podéis imaginar el shock en que nos quedamos.

Esquema de la laguna

    Mi experiencia personal con el avetorillo (Botaurus minutus) es limitada. Lo observé por primera vez el año pasado en el embalse de Saucedilla, Cáceres, de manera bastante fugaz. Este año conseguí verlo en el mismo lugar, esta vez mucho mejor, y por increíble que parezca mi tercer avistamiento fue en mi querido “local patch” de Doniños. Para mí un ardeido top sin duda.

Avetorillo en Embalse de Saucedilla, Cáceres

Tras hablarlo con Xabi, decidí realizar una prospección a ver si podía volver a observar a la especie con más calma y poder descifrar el sexo de algún ejemplar. Dicha prospección fue ayer, día 12 de junio de 2026, de 06:32 a las 08:45 en el punto indicado de la imagen...

Vista por satélite de la zona

Punto de observación

   A modo de resumen, conseguí ver un total de tres ejemplares diferentes a distintas horas de la mañana: un macho, una hembra y un posible segundo macho, fotografiando los dos primeros. Cabe destacar que no sólo los vi de pasada, sino en diez o doce ocasiones y bastante bien; especialmente al macho, que estaba en pleno plumaje nupcial.

Avetorillo común (Botaurus minutus) macho. Toma muy recortada
Nikon P950  (focal 240 mm equiv)   ISO:1250   V:1/600   F:4,5

Avetorillo común (Botaurus minutus) macho. Toma muy recortada
Nikon P950  (focal 240 mm equiv)   ISO:1250   V:1/600   F:4,5

    Todos los ejemplares salieron en algún momento del brazo del carrizal, internándose en la laguna después. En un principio me parecieron cuatro ejemplares, porque los vi salir a todos desde el brazo y no vi a ninguno volver al mismo. Sin embargo, con las fotografías pude apreciar que la hembra sí retornó momentáneamente, abandonándolo poco después. La emoción me nubló..

  ¡Por las fechas tan marcadas de los avistamientos es muy probable que se trate de al menos una pareja reproductora! Por supuesto no puedo confirmar la cría ni mucho menos, pero desde luego me parece un notición su presencia. Volveré a la zona con toda seguridad, a ver si consigo algún vídeo o incluso algún otro ejemplar o pareja, quién sabe...

Avetorillo común (Botaurus minutus) hembra. Toma muy recortada
Nikon P950  (focal 240 mm equiv)   ISO:1600   V:1/1600   F:4,5

Avetorillo común (Botaurus minutus) hembra. Toma muy recortada
Nikon P950  (focal 240 mm equiv)   ISO:1600   V:1/1600   F:4,5

Avetorillo común (Botaurus minutus) hembra. Toma muy recortada
Nikon P950  (focal 450 mm equiv)   ISO:1400   V:1/1600   F:5

   Como ultima mención, no es mi primera “detección” de avetorillo en Doniños. El año pasado, concretamente el 14 de junio de 2025, había grabado un “anfibio” (según mi criterio) que ya había escuchado otra vez y me sonaba raro, en la ribera S de la laguna. Pues resulta que de anfibio nada, ¡se trataba de un avetorillo cantando, nada menos! No deja de sorprenderme cómo si uno está un poco atento puede descubrir muchas cosas. Al fin y al cabo, los regalos son infinitos.

mércores, 10 de xuño de 2026

Avetorillo común (Botaurus minutus) en Doniños!

 Hoy me tomaba un "día de asuntos propios" para completar el censo de escribano palustre en las dos localidades que faltaban: el Carregal de San Xurxo y el lago de Doniños, ambas en Ferrol.

    En Doniños me encontraba al colega Ángel Couce. Lo invité a venir al transecto, para que viese como era un trabajo de éstos, con permiso de la Xunta para emisión de cantos y la metodología de la SEO. Creo que no se arrepintió de haber subido al coche.

Lugar del avistamiento

        Cuando estábamos terminando el censo de escribano, en el carrizal de la desembocadura, aparecía volando un avetorillo común a muy poca distancia de nosotros. Entre la sorpresa del momento y la relativa inexperiencia de ambos observadores con la especie, nos quedamos sin determinar el sexo del individuo. Al menos podemos considerar que era un adulto, por la parte ventral que casi fue lo único que pudimos apreciar.

Orilla del lago cerca del lugar del avistamiento


    Es mi primeira observación de avetorillo en la laguna de Doniños, aunque en la de A Frouseira tengo unas cuantas. La última hace más de veinte años, por desgracia. Por cierto las celdas en blanco realmente deberían tener "x", un número que no pude precisar, pero varios ejemplares.


   En 2021, había observado y fotografiado de manera testimonial un ejemplar en el embalse de As Forcadas. Probablemente un macho de segundo año en paso (por las primarias negras).

Avetorillo común (Botaurus minutus)
Embalse de As Forcadas. 09/05/2021

Avetorillo común (Botaurus minutus)
Embalse de As Forcadas. 09/05/2021

 Ya he publicado las páginas de mi cuaderno de campo con la primera observación en Valdoviño:  dos ejemplares avistados (macho y hembra) en 1992. Un momento glorioso.


  El seguimiento que hice al avetorillo durante los años 2000-2003 permiten asegurar que la especie fue un reproductor en grado posible o incluso probable en A Frouseira. Curiosamente el primer dato que tengo sobre presencia de avetorillo en la comarca de Ferrol fue de laguna de Doniños, donde lo había observado un chico muy joven cuyo nombre no recuerdo, y con quien había hablado en el local de la SGHN. Años más tarde había habido algún avistamiento más por parte de otros observadores. Fue hace muchos años y no recuerdo tampoco.

   Ahora voy poco por el "Parque Canino Doniños". No descarto que si hiciésemos un seguimiento intensivo como el que realicé en Valdoviño hace 25 años podríamos empezar a considerar al avetorillo como un ardeido reproductor en esta bonita laguna ferrolana. A ver si alguien se anima!

 Termino con una foto tomada por José Ramón Castro desde el campo de tiro y donde se observa la zona con mayor superficie de hábitat favorable para el avetorillo común. Una superficie cada vez más reducida ante el crecimiento invasivo de la comunidad de sauces (Salix atrocinerea). Con el tiempo este carrizal pasará a ser otra ortofoto antigua del Sig-pac. Aprovechad mientras dura!

Carrizales de la margen oeste, cada vez más invadidos por sauceda
Foto. José Ramón Castro Gómez 2018

martes, 9 de xuño de 2026

Control de "Emberiza schoeniclus lusitanica" en Valdoviño

   Ademáis de colaborar no censo de escribidor das canaveiras organizado pola S.E.O. quería facer unha mostraxe persoal, empregando a metodoloxía que uso habitualmente. Unha metodoloxía moi diferente á deseñada pola SEO, baseada en barridos de telescopio desde un ponto ao sur do humidal desde onde hai unha boa perspectiva da maior parte do seu hábitat potencial. Ou había. O crecemento de salgueiral está a tapar a visión cada vez máis . Un problema que afecta a todos os humidais galegos, como xa teño comentado aquí.

No sector central do canaval existen varios claros que hai moitos anos bauticei como "Claros da marisma". Cando a lagoa está baleira pódese chegar a eles con botas de goma, sendo un lugar fascinante. Na actualidade xa están prácticamente ocultos polos salgueiros da beira sur.

Sector central da canaveira

  Outras partes da xunqueira seguen visíbeis, pero están moito máis lonxe. Qué importante sería construir un observatorio de torre na beira sur da canaveira! Paréceme inconcebible que ningún "peso pesado" da ornitoloxía teña pedido isto á consellaría de medio ambiente (eu son un don nadie en termos científicos ou de conservación).

Sector occidental (Baía da Lontra, A Pesqueira, Cinto do oeste, etc)

    Na Coruña seguimos coa folga do sector do metal (o convenio de Siderometalurxia), que afecta a Navantia de maneira indirecta.  Eu tento sempre botar unha mao en asembleas, piquetes ou manifestacións, adicando parte do tempo de folga á observación naturalista, que necesito coma terapia para superar a depresión.

 Esta mañá logo de colaborar un par de horas no piquete da quenda de mañá marchei a Valdoviño para facer o censo de escribidor das canaveiras. Aínda que o momento escollido non foi o mellor: ceo nuboso, temperatura fesca de 10-11 ºC e a desbrozadora do concello facendo pasadas para limpar o camiño no que está no meu "observatorio schoeniclus".

Sector oriental (Canaveira do Vilar, Lago Pequeno, paseo peonil, etc)

Lagoa da Frouseira
Sony RX10 III focal 35mm equiv.    ISO:100   V:1/320   F:5