Seguidores e seguidoras

domingo, 14 de xuño de 2026

Voltamos por Moeche

  Onte tivemos un sábado extraordinariamente caloroso, con 37,3ºC rexistrados onte en Ferrol, a máis alta de Galiza (algo bastante inusual). Pola tarde baixou a 30º C pero medrou a humidade até un 40-45%. A sensación foi certamente abafante. Hoxe tivemos un día bastante máis levadeiro.

Nos campos de Moeche sempre vai fresco de mañá e onte podía fotografar un corzo femia.

Corzo europeo (Capreolus capreolus) femia, 06:47 hora galega
OM-1 + Panasopnic 100-300 mm  f:5,6   ISO:6400   V:1/160   F:5,6

  Ademáis da ausencia de cornos en toda época, podemos diferenciar ás femias polas suas proporcións, menos robustas que as dos machos. E son máis altas na grupa que na cruz. Tamén é diferente a mancha branca da zona caudal.

Corzo europeo (Capreolus capreolus) femia
OM-1 + Panasopnic 100-300 mm  f:5,6   ISO:6400   V:1/160   F:5,6

    A esta femia vina algo "gordocha", ainda que a época de partos está case a rematar, polo visto. 

Corzo europeo (Capreolus capreolus) femia
OM-1 + Panasopnic 100-300 mm  f:5,6   ISO:3200   V:1/100   F:5,6

  Momentos antes, Chosca e os pequerrechos cruzaban o "Camiño da martaraña". Xunto delas permanecía impasible un tordo. Un tordo suicida, ou non mo explico.

Familia de martarañas (Martes martes) e tordo suicida
OM-1 + Panasopnic 100-300 mm  f:5,6   ISO:25600   V:1/250   F:4,6

Chosca e familia

Martaraña dando un chimpo e tordo suicida a su bola

    Ás 8:15 unha martaraña solitaria (o macho do territorio, supoño) cruzaba polo sitio habitual, sobre o Rego de San Xurxo. Nesa zona máis sombriza que se ve xunto ao sinal; un lugar que parece ter moita importancia para a marcaxe territorial (non hai semana sen caca fresca).

"Estrada das cacas"

     Esta mañá voltaba polas Regas, one había tempo de trebón e caeu algo de choiva.

"Camiño do xabalí"
Samsung A25 (focal 27 mm equiv.)  ISO:200   V:1/250   F:1,8

     No camiño do xabalí concentrábanse unha morea de paxaros. A causa, penso, era a presenza de formigas aladas, que adoitan sair en enxame con tempo coma o de onte.


Tordo músico, picanzo vermello, merlos e demais familia


Paporrubio (Erithacus rubecula) con captura

     Hoxe acoplei o teleconvertidor MC1,4x ao Zuiko 300 f.4, pero se os bichos están lonxe non hai moito que facer.

Pimpín común (Fringilla coelebs) femia

    Levo dúas semanas sen ver femias de picanzo. Supoño que estarán a chocar. O territorios T1 e T2 semellan asentados. De T3 e T4 non sei nada desde hai tempo. Pinta mal este ano.

Picanzo vermello (Lanius collurio) macho T1


Picanzo vermello (Lanius collurio) macho T1

   Teño por costume levar a cámara no asiento do copiloto até que saio da zona de campeo. Sempre hai algo que fotografar durante o transecto de volta. Neste caso unha parella de picapaus grandes que estaban a coller alimento para os polos.

Picapau grande (Dendrocopos major


     Ata penso que sei onde poden ter o niño, polos reclamos que escoitei. Haberá que investigar.

Picapau grande (Dendrocopos major) femia apañando comida

sábado, 13 de xuño de 2026

Avetorillo común y su posible estatus como especie reproductora en Doniños. Por Ángel Couce Méndez

  NOTA: Hoy tenemos una nueva colaboración en Bichos, esta vez a cargo del joven biólogo Ángel Couce, autor de este post. Yo simplemente he hecho las habituales correcciones ortográficas o de estilo y una ligera edición a sus fotos. Mi enhorabuena a Ángel por estas observaciones tan importantes, una importancia de la que será más consciente con el paso de los años.

Entrada (Ángel Couce Méndez)

  Siempre digo que en todo día de pajareo hay un regalo. Prácticamente da igual el lugar; si estás un tiempo razonable, siempre saldrá algo reseñable. Lo que ocurre es que, en ocasiones, se dan situaciones de las que no te olvidas.

  Algo así ocurrió esta semana. Doniños es de las zonas que mejor conozco y un sitio que visito de manera regular, especialmente en estos meses de época estival. Dio la casualidad de que el pasado día 10, estaba yo haciendo mi ronda habitual cuando me topé con Xabi Prieto. Amablemente, me invitó a realizar el censo de escribano palustre por la zona W de la laguna.

Panorámica del NW de la laguna

    Entre charlas y comentarios, estábamos por la zona NW de la laguna frente a una área de carrizal maduro, a la que yo he llamado el “brazo” de carrizal NW, que es en realidad un canal que en época de más nivel hídrico llega a desaguar hacia el mar. Comentaba Xabi, y cito textualmente, “esta zona de carrizal maduro sería también hábitat típico de avetorillo”. A los diez segundos sale volando un ejemplar. Os podéis imaginar el shock en que nos quedamos.

Esquema de la laguna

    Mi experiencia personal con el avetorillo (Botaurus minutus) es limitada. Lo observé por primera vez el año pasado en el embalse de Saucedilla, Cáceres, de manera bastante fugaz. Este año conseguí verlo en el mismo lugar, esta vez mucho mejor, y por increíble que parezca mi tercer avistamiento fue en mi querido “local patch” de Doniños. Para mí un ardeido top sin duda.

Avetorillo en Embalse de Saucedilla, Cáceres

Tras hablarlo con Xabi, decidí realizar una prospección a ver si podía volver a observar a la especie con más calma y poder descifrar el sexo de algún ejemplar. Dicha prospección fue ayer, día 12 de junio de 2026, de 06:32 a las 08:45 en el punto indicado de la imagen...

Vista por satélite de la zona

Punto de observación

   A modo de resumen, conseguí ver un total de tres ejemplares diferentes a distintas horas de la mañana: un macho, una hembra y un posible segundo macho, fotografiando los dos primeros. Cabe destacar que no sólo los vi de pasada, sino en diez o doce ocasiones y bastante bien; especialmente al macho, que estaba en pleno plumaje nupcial.

Avetorillo común (Botaurus minutus) macho. Toma muy recortada
Nikon P950  (focal 240 mm equiv)   ISO:1250   V:1/600   F:4,5

Avetorillo común (Botaurus minutus) macho. Toma muy recortada
Nikon P950  (focal 240 mm equiv)   ISO:1250   V:1/600   F:4,5

    Todos los ejemplares salieron en algún momento del brazo del carrizal, internándose en la laguna después. En un principio me parecieron cuatro ejemplares, porque los vi salir a todos desde el brazo y no vi a ninguno volver al mismo. Sin embargo, con las fotografías pude apreciar que la hembra sí retornó momentáneamente, abandonándolo poco después. La emoción me nubló..

  ¡Por las fechas tan marcadas de los avistamientos es muy probable que se trate de al menos una pareja reproductora! Por supuesto no puedo confirmar la cría ni mucho menos, pero desde luego me parece un notición su presencia. Volveré a la zona con toda seguridad, a ver si consigo algún vídeo o incluso algún otro ejemplar o pareja, quién sabe...

Avetorillo común (Botaurus minutus) hembra. Toma muy recortada
Nikon P950  (focal 240 mm equiv)   ISO:1600   V:1/1600   F:4,5

Avetorillo común (Botaurus minutus) hembra. Toma muy recortada
Nikon P950  (focal 240 mm equiv)   ISO:1600   V:1/1600   F:4,5

Avetorillo común (Botaurus minutus) hembra. Toma muy recortada
Nikon P950  (focal 450 mm equiv)   ISO:1400   V:1/1600   F:5

   Como ultima mención, no es mi primera “detección” de avetorillo en Doniños. El año pasado, concretamente el 14 de junio de 2025, había grabado un “anfibio” (según mi criterio) que ya había escuchado otra vez y me sonaba raro, en la ribera S de la laguna. Pues resulta que de anfibio nada, ¡se trataba de un avetorillo cantando, nada menos! No deja de sorprenderme cómo si uno está un poco atento puede descubrir muchas cosas. Al fin y al cabo, los regalos son infinitos.

mércores, 10 de xuño de 2026

Avetorillo común (Botaurus minutus) en Doniños!

 Hoy me tomaba un "día de asuntos propios" para completar el censo de escribano palustre en las dos localidades que faltaban: el Carregal de San Xurxo y el lago de Doniños, ambas en Ferrol.

    En Doniños me encontraba al colega Ángel Couce. Lo invité a venir al transecto, para que viese como era un trabajo de éstos, con permiso de la Xunta para emisión de cantos y la metodología de la SEO. Creo que no se arrepintió de haber subido al coche.

Lugar del avistamiento

        Cuando estábamos terminando el censo de escribano, en el carrizal de la desembocadura, aparecía volando un avetorillo común a muy poca distancia de nosotros. Entre la sorpresa del momento y la relativa inexperiencia de ambos observadores con la especie, nos quedamos sin determinar el sexo del individuo. Al menos podemos considerar que era un adulto, por la parte ventral que casi fue lo único que pudimos apreciar.

Orilla del lago cerca del lugar del avistamiento


    Es mi primeira observación de avetorillo en la laguna de Doniños, aunque en la de A Frouseira tengo unas cuantas. La última hace más de veinte años, por desgracia. Por cierto las celdas en blanco realmente deberían tener "x", un número que no pude precisar, pero varios ejemplares.


   En 2021, había observado y fotografiado de manera testimonial un ejemplar en el embalse de As Forcadas. Probablemente un macho de segundo año en paso (por las primarias negras).

Avetorillo común (Botaurus minutus)
Embalse de As Forcadas. 09/05/2021

Avetorillo común (Botaurus minutus)
Embalse de As Forcadas. 09/05/2021

 Ya he publicado las páginas de mi cuaderno de campo con la primera observación en Valdoviño:  dos ejemplares avistados (macho y hembra) en 1992. Un momento glorioso.


  El seguimiento que hice al avetorillo durante los años 2000-2003 permiten asegurar que la especie fue un reproductor en grado posible o incluso probable en A Frouseira. Curiosamente el primer dato que tengo sobre presencia de avetorillo en la comarca de Ferrol fue de laguna de Doniños, donde lo había observado un chico muy joven cuyo nombre no recuerdo, y con quien había hablado en el local de la SGHN. Años más tarde había habido algún avistamiento más por parte de otros observadores. Fue hace muchos años y no recuerdo tampoco.

   Ahora voy poco por el "Parque Canino Doniños". No descarto que si hiciésemos un seguimiento intensivo como el que realicé en Valdoviño hace 25 años podríamos empezar a considerar al avetorillo como un ardeido reproductor en esta bonita laguna ferrolana. A ver si alguien se anima!

 Termino con una foto tomada por José Ramón Castro desde el campo de tiro y donde se observa la zona con mayor superficie de hábitat favorable para el avetorillo común. Una superficie cada vez más reducida ante el crecimiento invasivo de la comunidad de sauces (Salix atrocinerea). Con el tiempo este carrizal pasará a ser otra ortofoto antigua del Sig-pac. Aprovechad mientras dura!

Carrizales de la margen oeste, cada vez más invadidos por sauceda
Foto. José Ramón Castro Gómez 2018

martes, 9 de xuño de 2026

Control de "Emberiza schoeniclus lusitanica" en Valdoviño

   Ademáis de colaborar no censo de escribidor das canaveiras organizado pola S.E.O. quería facer unha mostraxe persoal, empregando a metodoloxía que uso habitualmente. Unha metodoloxía moi diferente á deseñada pola SEO, baseada en barridos de telescopio desde un ponto ao sur do humidal desde onde hai unha boa perspectiva da maior parte do seu hábitat potencial. Ou había. O crecemento de salgueiral está a tapar a visión cada vez máis . Un problema que afecta a todos os humidais galegos, como xa teño comentado aquí.

No sector central do canaval existen varios claros que hai moitos anos bauticei como "Claros da marisma". Cando a lagoa está baleira pódese chegar a eles con botas de goma, sendo un lugar fascinante. Na actualidade xa están prácticamente ocultos polos salgueiros da beira sur.

Sector central da canaveira

  Outras partes da xunqueira seguen visíbeis, pero están moito máis lonxe. Qué importante sería construir un observatorio de torre na beira sur da canaveira! Paréceme inconcebible que ningún "peso pesado" da ornitoloxía teña pedido isto á consellaría de medio ambiente (eu son un don nadie en termos científicos ou de conservación).

Sector occidental (Baía da Lontra, A Pesqueira, Cinto do oeste, etc)

    Na Coruña seguimos coa folga do sector do metal (o convenio de Siderometalurxia), que afecta a Navantia de maneira indirecta.  Eu tento sempre botar unha mao en asembleas, piquetes ou manifestacións, adicando parte do tempo de folga á observación naturalista, que necesito coma terapia para superar a depresión.

 Esta mañá logo de colaborar un par de horas no piquete da quenda de mañá marchei a Valdoviño para facer o censo de escribidor das canaveiras. Aínda que o momento escollido non foi o mellor: ceo nuboso, temperatura fesca de 10-11 ºC e a desbrozadora do concello facendo pasadas para limpar o camiño no que está no meu "observatorio schoeniclus".

Sector oriental (Canaveira do Vilar, Lago Pequeno, paseo peonil, etc)

Lagoa da Frouseira
Sony RX10 III focal 35mm equiv.    ISO:100   V:1/320   F:5

domingo, 7 de xuño de 2026

Pájaros comunes de Moeche y cuidado con las imitaciones!!!

    Esta mañana volvía al "escenario del crimen" por si sonaba la flauta y obtenía más información de la familia de martas, pero no hubo suerte. Esto no es tan fácil como ir a ver la rareza de turno, que permanece relocalizada minuto a minuto por una legión de birders que saben qué hace y donde está en cada momento. Algo que, en mi opinión, elimina la gracia de la sorpresa o el valor del esfuerzo (y el valor del dato científico, que deja de serlo porque es una repetición de la misma observación). Ver martas activas  de día es otra historia...

  Como no podía ser menos os pongo otra caca. Una caca de marta europea en "formato invernal", con restos animales y sin presencia de semillas de fruta. En estos casos no queda otra que recoger un pedazo y acercarlo a la nariz para confirmar su autoría por medio del olor; desagradable, pero mucho menos nauseabundo que en otros carnívoros (la vida del naturalista es dura!). Probablemente este excremento no sea de la hembra Chosca.

Excremento de marta europea (Martes martes)

    Para fotografiar aves debería poner el teleconvertidor MC1,4x en el 300 mm pero al final nunca lo pongo por si acaso aparece un mamífero. Así pues todas las tomas de aves quedan con una focal muy justa. No queda otra que recortar las fotos hasta donde permita la imagen sin que se note mucho.

Arrendajo euroasiático (Garrulus glandarius)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4  ISO:400   V:1/200  F:4

Pinzón vulgar (Fringilla coelebs)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4  ISO:800   V:1/200  F:4

   Estos días me resulta difícil ver alcaudones. Las horas no son tampoco las más apropiadas.

Alcaudón dorsirrojo (Lanius collurio) MT2

  Mirlos o zorzales son compañeros habituales en mis largas "esperas mustélidas".

Mirlos comunes (Turdus merula)

     Y ahora va un consejo para los ornitólogos más jovenes: ojo con las imitaciones! 

 He visto listas de eBird que me despiertan cierta sorpresa y quizá se deban a una excesiva confianza en la aplicación Merlin. Porque las imitaciones de algunos pájaros rayan la perfección, como he podido comprobar en numerosas ocasiones. Estorninos "clavando" el canto de oropéndola, o zorzales comunes clavando lo que sea son un clásico. En Valdoviño he llegado a oir archibebes comunes o charranes patinegros emitiendo reclamos desde el interior de un pinar. Lógicamente eran cantos emitidos por el tordo músico, que decimos en gallego.

   Este fin de semana he tenido oportunidad de escuchar un zorzal común que imitaba a la codorniz de una manera perfecta. Tan perfecta que incluso no descarto que hasta lo sea finalmente. En principio, teniendo en cuenta que conozco el lugar como la palma de mi mano y viendo el punto desde el que procedía ese "pas-pa-llás" supongo que es un zorzal cabrón con ganas de volverme loco.

Zorzal común (Turdus philomelos)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4  ISO:400   V:1/200  F:4

  Como he dicho, tened cuidado la gente joven si oís algo fuera de lo común en vuestro local patch. Mi consejo es que escuchéis el canto durante un rato para comprobar que no contiene estrofas diferentes al canto principal producto de un imitador (el arrendajo común también imita otras aves, ojo).

  Con respecto a la aplicación Merlin, pues va muy bien, cierto es. Pero veo que no detecta cosas que yo sí detecto y otras se las inventa. Me ha sacado correlimos tridáctilo en varias zonas de campiña donde es imposible que lo hubiese. No hay como la experiencia de campo.

sábado, 6 de xuño de 2026

Marta europea (Martes martes). Ya tenemos otra camada!

  Hace un año vivía uno de los momentos naturalistas más emocionantes de mi vida, al observar y fotografiar una marta con dos crías en Moeche (clica). Hoy volvía repetir experiencia.

Marta europea (Martes martes). Hembra con crías, 6,55 hora zulú
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4  ISO:25600  V:1/200   F:4

   Como entonces, también estaba pasando una mala noche, y decidí que para estar despierto en la cama era mejor salir al campo. Así que me plantaba en el valle del Xuvia hacia las 5,50 h para hacer escuchas nocturnas.  Saqué un cárabo común (Strix aluco) y tres chotacabras europeos (Caprimulgus europaeus) en diferentes paradas de San Sadurniño y Moeche.

  Al amanecer fui a mi local patch de As Regas, donde me encontré a Chosca ("Tuerta" en gallego), esta vez acompañada de tres crías. El año pasado había tenido dos. A las 6,55 h aparecían mientras hacía una espera al corzo.


     Observando el diseño del babero parece que se trata del mismo ejemplar fotografiado el año pasado con dos crías.

Marta europea (Martes martes). Hembra con crías
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4  ISO:12800  V:1/200   F:4

  Sospecho donde podrían tener el encame. Se trata de un bosquete de alisos y abedules de menos de 1 ha de superficie, rodeado por prados y próximo a la famosa plantación de cerezos.

Hábitat de cría de marta europea

  Esta semana han segado la finca que hay entre el bosquete y los cerezos. 

Lugar de las fotografías

  Chosca quería cruzar hacia los cerezos con las crías, pero no le gustaba el nuevo aspecto del prado, ahora demasiado expuesto. Se levantaba una y otra vez oteando el orizonte con su único ojo bueno. Por cierto, es el izquierdo (me había engañado con las fotografías). El que tiene chungo es el derecho y no descarto que lo haya pinchado en las zarzas cuando bajaba de los cerezos, porque ahora mismo la proliferación de zarzal impenetrable es tremenda y ya conozco la gula de las martas con las cerezas.

Marta europea (Martes martes) y cría
OM-1 + Zuiko 300 f.4   ISO:12800  V:1/160   F:4

  En algún sitio he leído que el número de mamas puede no corresponderse con el de crías y por las fotos parece que Chosca tiene dos. Por lo visto el destete ocurre hacia las seis semanas, siendo hacia la semana siete u ocho cuando salen de su guarida. Así que podemos considerar que habría parido a sus crías a mediados de abril.

Marta europea (Martes martes) mostrando mamas
OM-1 + Zuiko 300 f.4   ISO:12800  V:1/160   F:4

  La verdad es que resultó muy difícil fotografiarlas. A esa hora hora la luz era muy pobre (gracias que llevaba la OM-1!). Y cuando tengo una observación de este tipo me pongo muy nervioso con la emoción. Ni me acordé que la OM-1 dispone de un modo de enfoque especial para gatos y perros, que sería muy útil con un mustélido grande. A pesar de todo algunas tomas quedaron chulas después de aclararlas un poco y editarlas con Ligthroom.


     Cuando hay crías por el medio debes usar una velocidad de obturación rápida, porque no paran de moverse. En esas condiciones de luz no podía subir mucho si quería un mínimo grado de detalle.

Crías de marta europea (Martes martes
OM-1 + Zuiko 300 f.4   ISO:12800  V:1/160   F:4
  
La familia quedó un rato en el borde forestal. 

Marta europea (Martes martes) y crías
OM-1 + Zuiko 300 f.4   ISO:25600  V:1/250   F:4


Marta europea (Martes martes) y crías
OM-1 + Zuiko 300 f.4   ISO:25600  V:1/250   F:4

   La verdad es que estas escenas son deliciosas. Y muy placenteras, por ser fruto del esfuerzo propio y de la paciencia. Las muchas horas de aburrida espera tienen siempre su recompensa. No es como ir a coleccionar la gularis de Foz pero tiene su cosa.


Chosca and familiy

    Por el mismo precio y cuando ya marchaba, observaba un ejemplar soliario de marta en el "camino del jabalí" (200 m. en dirección este). Ignoro si era el macho padre de las crías o uno de los hijos de Chosca ya emancipado. No me dio tiempo a tomarle fotos buenas.

Marta europea (Martes martes). Ejemplar solitario


    Amplié las imágenes para intentar ver rasgos faciales o de babero pero estaba demasiado lejos.

Marta europea (Martes martes). Ejemplar solitario

    Divagando un poco, os pongo una ortofoto de As Regas de Moeche. En base a las observaciones directas de ejemplares activos, rastros en la vegetación y emplazamiento regular de excrementos parece que el territorio de la hembra podría ser al menos el marcado en círculo azul, siendo el círculo verde un hipotético territorio, más amplio, del macho (si es que se se superponen, que puede ser o no, dependiendo de la zona geográfica). Abajo la línea malva indica 1 km.  En fin, conjeturas sin mucho fundamento científico, lo sé. En cualquier caso serían territorios con dominancia de espacios abiertos y muy poca superficie forestal pura, como se puede ver.

Posibles territorios de Martes martes en As Regas de Moeche

 Nos despedimos con una foto del hábitat donde estaba cazando esta marta solitaria, al sur del camino del jabalí. Porque debemos olvidar esa imagen de la marta europea como un animal exclusivamente forestal propio de viejos bosques maduros. Utiliza prados como lugares habituales de campeo con mucha frecuencia. No pude tomarle fotos pero este ejemplar permaneció un buen rato en el prado con evidentes actitudes de caza.

Hábitat de caza de marta europea (Martes martes)

   Terminamos. Me consta que algún colega estará enfadado pensando que debería hacer notas o artículos sobre estas cosas en publicaciones científicas (de SECEM o del G.N. Hábitat, por ejemplo). Como ya he explicado anteriormente, el formato de esas publicaciones me resulta muy incómodo. Quizá hace veinte años y si tuviese un conocimiento más avanzado de Excel podría hacer alguna cosilla interesante. Ahora mismo lo que me pide el cuerpo es escribir y divulgar mi experiencia naturalista de un modo más cómodo para mí.