Seguidores e seguidoras

mércores, 10 de xuño de 2026

Avetorillo común (Botaurus minutus) en Doniños!

 Hoy me tomaba un "día de asuntos propios" para completar el censo de escribano palustre en las dos localidades que faltaban: el Carregal de San Xurxo y el lago de Doniños, ambas en Ferrol.

    En Doniños me encontraba al colega Ángel Couce. Lo invité a venir al transecto, para que viese como era un trabajo de éstos, con permiso de la Xunta para emisión de cantos y la metodología de la SEO. Creo que no se arrepintió de haber subido al coche.

Lugar del avistamiento

        Cuando estábamos terminando el censo de escribano, en el carrizal de la desembocadura, aparecía volando un avetorillo común a muy poca distancia de nosotros. Entre la sorpresa del momento y la relativa inexperiencia de ambos observadores con la especie, nos quedamos sin determinar el sexo del individuo. Al menos podemos considerar que era un adulto, por la parte ventral que casi fue lo único que pudimos apreciar.

Orilla del lago cerca del lugar del avistamiento


    Es mi primeira observación de avetorillo en la laguna de Doniños, aunque en la de A Frouseira tengo unas cuantas. La última hace más de veinte años, por desgracia. Por cierto las celdas en blanco realmente deberían tener "x", un número que no pude precisar, pero varios ejemplares.


   En 2021, había observado y fotografiado de manera testimonial un ejemplar en el embalse de As Forcadas. Probablemente un macho de segundo año en paso (por las primarias negras).

Avetorillo común (Botaurus minutus)
Embalse de As Forcadas. 09/05/2021

Avetorillo común (Botaurus minutus)
Embalse de As Forcadas. 09/05/2021

 Ya he publicado las páginas de mi cuaderno de campo con la primera observación en Valdoviño:  dos ejemplares avistados (macho y hembra) en 1992. Un momento glorioso.


  El seguimiento que hice al avetorillo durante los años 2000-2003 permiten asegurar que la especie fue un reproductor en grado posible o incluso probable en A Frouseira. Curiosamente el primer dato que tengo sobre presencia de avetorillo en la comarca de Ferrol fue de laguna de Doniños, donde lo había observado un chico muy joven cuyo nombre no recuerdo, y con quien había hablado en el local de la SGHN. Años más tarde había habido algún avistamiento más por parte de otros observadores. Fue hace muchos años y no recuerdo tampoco.

   Ahora voy poco por el "Parque Canino Doniños". No descarto que si hiciésemos un seguimiento intensivo como el que realicé en Valdoviño hace 25 años podríamos empezar a considerar al avetorillo como un ardeido reproductor en esta bonita laguna ferrolana. A ver si alguien se anima!

 Termino con una foto tomada por José Ramón Castro desde el campo de tiro y donde se observa la zona con mayor superficie de hábitat favorable para el avetorillo común. Una superficie cada vez más reducida ante el crecimiento invasivo de la comunidad de sauces (Salix atrocinerea). Con el tiempo este carrizal pasará a ser otra ortofoto antigua del Sig-pac. Aprovechad mientras dura!

Carrizales de la margen oeste, cada vez más invadidos por sauceda
Foto. José Ramón Castro Gómez 2018

martes, 9 de xuño de 2026

Control de "Emberiza schoeniclus lusitanica" en Valdoviño

   Ademáis de colaborar no censo de escribidor das canaveiras organizado pola S.E.O. quería facer unha mostraxe persoal, empregando a metodoloxía que uso habitualmente. Unha metodoloxía moi diferente á deseñada pola SEO, baseada en barridos de telescopio desde un ponto ao sur do humidal desde onde hai unha boa perspectiva da maior parte do seu hábitat potencial. Ou había. O crecemento de salgueiral está a tapar a visión cada vez máis . Un problema que afecta a todos os humidais galegos, como xa teño comentado aquí.

No sector central do canaval existen varios claros que hai moitos anos bauticei como "Claros da marisma". Cando a lagoa está baleira pódese chegar a eles con botas de goma, sendo un lugar fascinante. Na actualidade xa están prácticamente ocultos polos salgueiros da beira sur.

Sector central da canaveira

  Outras partes da xunqueira seguen visíbeis, pero están moito máis lonxe. Qué importante sería construir un observatorio de torre na beira sur da canaveira! Paréceme inconcebible que ningún "peso pesado" da ornitoloxía teña pedido isto á consellaría de medio ambiente (eu son un don nadie en termos científicos ou de conservación).

Sector occidental (Baía da Lontra, A Pesqueira, Cinto do oeste, etc)

    Na Coruña seguimos coa folga do sector do metal (o convenio de Siderometalurxia), que afecta a Navantia de maneira indirecta.  Eu tento sempre botar unha mao en asembleas, piquetes ou manifestacións, adicando parte do tempo de folga á observación naturalista, que necesito coma terapia para superar a depresión.

 Esta mañá logo de colaborar un par de horas no piquete da quenda de mañá marchei a Valdoviño para facer o censo de escribidor das canaveiras. Aínda que o momento escollido non foi o mellor: ceo nuboso, temperatura fesca de 10-11 ºC e a desbrozadora do concello facendo pasadas para limpar o camiño no que está no meu "observatorio schoeniclus".

Sector oriental (Canaveira do Vilar, Lago Pequeno, paseo peonil, etc)

Lagoa da Frouseira
Sony RX10 III focal 35mm equiv.    ISO:100   V:1/320   F:5

domingo, 7 de xuño de 2026

Pájaros comunes de Moeche y cuidado con las imitaciones!!!

    Esta mañana volvía al "escenario del crimen" por si sonaba la flauta y obtenía más información de la familia de martas, pero no hubo suerte. Esto no es tan fácil como ir a ver la rareza de turno, que permanece relocalizada minuto a minuto por una legión de birders que saben qué hace y donde está en cada momento. Algo que, en mi opinión, elimina la gracia de la sorpresa o el valor del esfuerzo (y el valor del dato científico, que deja de serlo porque es una repetición de la misma observación). Ver martas activas  de día es otra historia...

  Como no podía ser menos os pongo otra caca. Una caca de marta europea en "formato invernal", con restos animales y sin presencia de semillas de fruta. En estos casos no queda otra que recoger un pedazo y acercarlo a la nariz para confirmar su autoría por medio del olor; desagradable, pero mucho menos nauseabundo que en otros carnívoros (la vida del naturalista es dura!). Probablemente este excremento no sea de la hembra Chosca.

Excremento de marta europea (Martes martes)

    Para fotografiar aves debería poner el teleconvertidor MC1,4x en el 300 mm pero al final nunca lo pongo por si acaso aparece un mamífero. Así pues todas las tomas de aves quedan con una focal muy justa. No queda otra que recortar las fotos hasta donde permita la imagen sin que se note mucho.

Arrendajo euroasiático (Garrulus glandarius)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4  ISO:400   V:1/200  F:4

Pinzón vulgar (Fringilla coelebs)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4  ISO:800   V:1/200  F:4

   Estos días me resulta difícil ver alcaudones. Las horas no son tampoco las más apropiadas.

Alcaudón dorsirrojo (Lanius collurio) MT2

  Mirlos o zorzales son compañeros habituales en mis largas "esperas mustélidas".

Mirlos comunes (Turdus merula)

     Y ahora va un consejo para los ornitólogos más jovenes: ojo con las imitaciones! 

 He visto listas de eBird que me despiertan cierta sorpresa y quizá se deban a una excesiva confianza en la aplicación Merlin. Porque las imitaciones de algunos pájaros rayan la perfección, como he podido comprobar en numerosas ocasiones. Estorninos "clavando" el canto de oropéndola, o zorzales comunes clavando lo que sea son un clásico. En Valdoviño he llegado a oir archibebes comunes o charranes patinegros emitiendo reclamos desde el interior de un pinar. Lógicamente eran cantos emitidos por el tordo músico, que decimos en gallego.

   Este fin de semana he tenido oportunidad de escuchar un zorzal común que imitaba a la codorniz de una manera perfecta. Tan perfecta que incluso no descarto que hasta lo sea finalmente. En principio, teniendo en cuenta que conozco el lugar como la palma de mi mano y viendo el punto desde el que procedía ese "pas-pa-llás" supongo que es un zorzal cabrón con ganas de volverme loco.

Zorzal común (Turdus philomelos)
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4  ISO:400   V:1/200  F:4

  Como he dicho, tened cuidado la gente joven si oís algo fuera de lo común en vuestro local patch. Mi consejo es que escuchéis el canto durante un rato para comprobar que no contiene estrofas diferentes al canto principal producto de un imitador (el arrendajo común también imita otras aves, ojo).

  Con respecto a la aplicación Merlin, pues va muy bien, cierto es. Pero veo que no detecta cosas que yo sí detecto y otras se las inventa. Me ha sacado correlimos tridáctilo en varias zonas de campiña donde es imposible que lo hubiese. No hay como la experiencia de campo.

sábado, 6 de xuño de 2026

Marta europea (Martes martes). Ya tenemos otra camada!

  Hace un año vivía uno de los momentos naturalistas más emocionantes de mi vida, al observar y fotografiar una marta con dos crías en Moeche (clica). Hoy volvía repetir experiencia.

Marta europea (Martes martes). Hembra con crías, 6,55 hora zulú
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4  ISO:25600  V:1/200   F:4

   Como entonces, también estaba pasando una mala noche, y decidí que para estar despierto en la cama era mejor salir al campo. Así que me plantaba en el valle del Xuvia hacia las 5,50 h para hacer escuchas nocturnas.  Saqué un cárabo común (Strix aluco) y tres chotacabras europeos (Caprimulgus europaeus) en diferentes paradas de San Sadurniño y Moeche.

  Al amanecer fui a mi local patch de As Regas, donde me encontré a Chosca ("Tuerta" en gallego), esta vez acompañada de tres crías. El año pasado había tenido dos. A las 6,55 h aparecían mientras hacía una espera al corzo.


     Observando el diseño del babero parece que se trata del mismo ejemplar fotografiado el año pasado con dos crías.

Marta europea (Martes martes). Hembra con crías
OM-1 + Zuiko 300 mm  f:4  ISO:12800  V:1/200   F:4

  Sospecho donde podrían tener el encame. Se trata de un bosquete de alisos y abedules de menos de 1 ha de superficie, rodeado por prados y próximo a la famosa plantación de cerezos.

Hábitat de cría de marta europea

  Esta semana han segado la finca que hay entre el bosquete y los cerezos. 

Lugar de las fotografías

  Chosca quería cruzar hacia los cerezos con las crías, pero no le gustaba el nuevo aspecto del prado, ahora demasiado expuesto. Se levantaba una y otra vez oteando el orizonte con su único ojo bueno. Por cierto, es el izquierdo (me había engañado con las fotografías). El que tiene chungo es el derecho y no descarto que lo haya pinchado en las zarzas cuando bajaba de los cerezos, porque ahora mismo la proliferación de zarzal impenetrable es tremenda y ya conozco la gula de las martas con las cerezas.

Marta europea (Martes martes) y cría
OM-1 + Zuiko 300 f.4   ISO:12800  V:1/160   F:4

  En algún sitio he leído que el número de mamas puede no corresponderse con el de crías y por las fotos parece que Chosca tiene dos. Por lo visto el destete ocurre hacia las seis semanas, siendo hacia la semana siete u ocho cuando salen de su guarida. Así que podemos considerar que habría parido a sus crías a mediados de abril.

Marta europea (Martes martes) mostrando mamas
OM-1 + Zuiko 300 f.4   ISO:12800  V:1/160   F:4

  La verdad es que resultó muy difícil fotografiarlas. A esa hora hora la luz era muy pobre (gracias que llevaba la OM-1!). Y cuando tengo una observación de este tipo me pongo muy nervioso con la emoción. Ni me acordé que la OM-1 dispone de un modo de enfoque especial para gatos y perros, que sería muy útil con un mustélido grande. A pesar de todo algunas tomas quedaron chulas después de aclararlas un poco y editarlas con Ligthroom.


     Cuando hay crías por el medio debes usar una velocidad de obturación rápida, porque no paran de moverse. En esas condiciones de luz no podía subir mucho si quería un mínimo grado de detalle.

Crías de marta europea (Martes martes
OM-1 + Zuiko 300 f.4   ISO:12800  V:1/160   F:4
  
La familia quedó un rato en el borde forestal. 

Marta europea (Martes martes) y crías
OM-1 + Zuiko 300 f.4   ISO:25600  V:1/250   F:4


Marta europea (Martes martes) y crías
OM-1 + Zuiko 300 f.4   ISO:25600  V:1/250   F:4

   La verdad es que estas escenas son deliciosas. Y muy placenteras, por ser fruto del esfuerzo propio y de la paciencia. Las muchas horas de aburrida espera tienen siempre su recompensa. No es como ir a coleccionar la gularis de Foz pero tiene su cosa.


Chosca and familiy

    Por el mismo precio y cuando ya marchaba, observaba un ejemplar soliario de marta en el "camino del jabalí" (200 m. en dirección este). Ignoro si era el macho padre de las crías o uno de los hijos de Chosca ya emancipado. No me dio tiempo a tomarle fotos buenas.

Marta europea (Martes martes). Ejemplar solitario


    Amplié las imágenes para intentar ver rasgos faciales o de babero pero estaba demasiado lejos.

Marta europea (Martes martes). Ejemplar solitario

    Divagando un poco, os pongo una ortofoto de As Regas de Moeche. En base a las observaciones directas de ejemplares activos, rastros en la vegetación y emplazamiento regular de excrementos parece que el territorio de la hembra podría ser al menos el marcado en círculo azul, siendo el círculo verde un hipotético territorio, más amplio, del macho (si es que se se superponen, que puede ser o no, dependiendo de la zona geográfica). Abajo la línea malva indica 1 km.  En fin, conjeturas sin mucho fundamento científico, lo sé. En cualquier caso serían territorios con dominancia de espacios abiertos y muy poca superficie forestal pura, como se puede ver.

Posibles territorios de Martes martes en As Regas de Moeche

 Nos despedimos con una foto del hábitat donde estaba cazando esta marta solitaria, al sur del camino del jabalí. Porque debemos olvidar esa imagen de la marta europea como un animal exclusivamente forestal propio de viejos bosques maduros. Utiliza prados como lugares habituales de campeo con mucha frecuencia. No pude tomarle fotos pero este ejemplar permaneció un buen rato en el prado con evidentes actitudes de caza.

Hábitat de caza de marta europea (Martes martes)

   Terminamos. Me consta que algún colega estará enfadado pensando que debería hacer notas o artículos sobre estas cosas en publicaciones científicas (de SECEM o del G.N. Hábitat, por ejemplo). Como ya he explicado anteriormente, el formato de esas publicaciones me resulta muy incómodo. Quizá hace veinte años y si tuviese un conocimiento más avanzado de Excel podría hacer alguna cosilla interesante. Ahora mismo lo que me pide el cuerpo es escribir y divulgar mi experiencia naturalista de un modo más cómodo para mí. 

mércores, 3 de xuño de 2026

Recuerdos de O Bolo (Ourense)

  Para un ferrolano, la provincia de Ourense es algo tan exótico como León o Zamora (creo que a los vascos de Gipuzkoa o Bizkaia les pasa lo mismo con Araba). Pero hubo un tiempo en que iba por allí bastante a menudo, años antes de tener el blog o siquiera cámara fotográfica.

 En julio de 2012 hice una excursión de varios días a la comarca de O Bolo. Entonces ya había nacido "Bichos e demáis familia" pero mis conocimientos fotográficos eran casi nulos, aunque guardé varias fotos. En formato JPEG, por desgracia. Y me apetecía publicarlas ahora, con las limitaciones de reedición que supone disponer solamente del JPEG.

Viana do Bolo (Ourense)
Fuji HS10 (focal 24-720 mm equiv.)  ISO:100   V:1/210   F:4,5

Viana do Bolo (Ourense)
Fuji HS10 (focal 24-720 mm equiv.)  ISO:100   V:1/250   F:5

  En aquella época tenía una cámara bridge (Fuji HS10) y, ojo, una reflex con sensor APSC (Canon 500D). Que yo también he "consumido" de eso.

Viana do Bolo (Ourense)
Canon EOS 500D + Canon EF-S 18-55  f:5,6   ISO:200  V:1/200   F:6,3

Viana do Bolo (Ourense)
Canon EOS 500D + Canon EF-S 18-55  f:5,6   ISO:100  V:1/160   F:6,3

Viana do Bolo (Ourense)
Canon EOS 500D + Canon EF-S 18-55  f:5,6   ISO:100  V:1/200   F:9

  Recuerdos de una época en que todo era muy diferente. Y bastante mejor en todos los sentidos para cualquier persona medianamente racional.

domingo, 31 de maio de 2026

"Operación Mustela" nun día especial

    Hoxe e un día especial. Quería comezalo da mellor maneira posíbel, así que fun ao meu local patch do verán: As Regas de Moeche, onde facía unha temperatura bastante fresca, de só 7 ºC.

Camiño do leste, ou do xabalí
OM-1 + Panasonic 100-300 mm  f:5,6  ISO:6400   V:1/80   F:4

     Comecei as esperas e transectos ás 6,30 h co Pana 100-300 mm. Segue a ser un teleobxectivo, mas permite algunhas pequenas licencias paisaxísticas imposíbeis co 300 de focal fixa.

Camiño do oeste, ou da martaraña

      Ademáis de ser o día en que perdín a María, o 31 de maio de 2024 quedará gravado na miña memoria por ter acontecido a observación e gravación dun armiño moi perto das Regas de Moeche (Clara González, cita en iNaturalist). Un bicho moi especial para min.

  Desde entón tiven un par de encontros fugaces pero sospeitosos e atopei varias cacas que poderían ser de armiño. Porque, segundo as fontes que consultes, o excremento de armiño pode ser moi semellante en aspecto e tamaño ao da delonciña (un fío irregular moi cativo) ou maior e máis compacto, como sería o atopado esta mañá. En calquer caso son días moi favorábeis para ver activos mustélidos do xénero Mustela e non perdo a esperanza.

Excremento descoñecido (Mustela erminea?) As Regas de Moeche 31/05/2026

     As cereixas seguen a madurar. 

Cereixas ou guindas (Prunus sp)

  As cacas de martaraña que hai no camiño están agora formadas case íntegramente por restos de cereixa. Nada que ver co aspecto e forma sólida que mostran en inverno.

Excremento de martaraña (Martes martes) con froita de temporada

  Neste tramo de estrada, entre a plantación de cerdeiras e o paso sobre o Rego de San Xurxo, acumúlanse a maior parte dos excrementos. Desde logo se alguén está interesado en analizar cacas de martaraña que vai alí que as atopa fixo.

"Estrada das cacas"

  Sei que esta entrada está a ser un pouco escatolóxica, pero é que o mundo da mastozooloxía (estudo de mamíferos) funciona en grande parte con cacas, egagrópilas, e rastros diversos. De cando en vez tamén podemos observar individuos activos de día, claro.

Cola de martaraña (Martes martes) no "Camiño de martaraña"

     Levaba hora e media de espera/mostraxe, cando un exemplar apareceu brevemente. Tan brevemente que non me deu tempo a fotografalo ben (cando camiñan entre as umbelíferas do camiño o autofocus da cámara tolea e non as dá pillado).

Martaraña (Martes martes) oculta por cenoiras bravas (Daucus carota)

   Por certo, ampliando a imaxe da martaraña resulta que é o mesmo exemplar que vira en marzo cun problema grave no ollo esquerdo (preme). En diante vouna chamar "Chosca". 

Ampliación da foto de Chosca

  Antes de desaparecer entre as silveiras das cerdeiras a martaraña ergueuse para botar unha última ollada co seu único ollo operativo.

Chosca erguida

    Achegueime até alí e atopei varias cacas novas que non estaban momentos antes. Éstas de agora fragmentadas en varios cachos pequenos. 

Parte dun excremento de martaraña (Martes martes) moi fresco con restos de froita

Parte dun excremento de martaraña (Martes martes)

  Poucas aves puiden observar nesta mañá. Tomaba unha foto, aparentemente sen graza, a unha carriza eurasiática, que polo norte galego denominamos en masculino: carrizo.

Carriza eurasiática (Troglodytes troglodytes) cantando

    A miña sorpresa veu cando estaba editando a imaxe e apliqeui o zoom para ver o ruido. Atopei unhas manchiñas máis claras diante do bico da carriza que inicialmente dei por manchas de pó na pantalla do monitor ou mesmo da lente do obxectivo. Entón decateime que estaban aliñadas todas á altura da carriza e "caín da burra". Tiña que ser os efectos do canto debido á humidade e temperatura do momento como cando nós exalamos o alento con tempo frío e vemos o bafo. Non pode ser outra cousa. Un fenómeno que tamén indica a tremenda potencia do canto deste pequeno paxaro.

Carriza eurasiática (Troglodytes troglodytes) e bafo do seu canto no ar da atmosfera

    Non sei se alguén terá outra teoría ao respeito (tampouco o comentaredes, xa sei). A min paréceme claramente o bafo do canto da carriza. Unha das fotos máis curiosos que nunca saquei.

 Así rematamos o post nesta xornada de triste lembranza para min.