Seguidores e seguidoras

mércores, 19 de abril de 2023

Sorpresa en Moeche. Primeiras citas publicadas de Dolomedes fimbriatus na provincia da Coruña!

   Esta semana fixen varias mostraxes nunha gabia inundada de Moeche. Por veces resulta sorprendente a cantidade de vida que podemos atopar en pequenas masas de auga. Non haberá nunca a cantidade e variedade dunha gran poza ou lagoa pero adoita ser moito máis doada de observar.

Cuneta inundada típica

    Hai anos que evito usar o trueiro grande (produce máis danos durante os barridos e dá máis traballo á hora de desinfectalo). Sen embargo desta vez fixen excepción. O achádego de moitos cágados de pintafontes verde (Triturus marmoratus) indicaba a presenza recente de adultos e co trueiro pequeno resulta moi difícil chegar a capturar algún. NOTA: insisto que para capturar ou manipular anfibios é necesario permiso da Xunta, como o que me tramitaron desde a SGHN.

Equipamento básico de mostraxe para charcas

    Porén, e a pesares de ter pasado o trueiro por todo o cano, non dei apañado nengún exemplar adulto de pintafontes verde. Só recollín pintafontes comúns (Lissotriton boscai) e palmados (Lissotriton helveticus). En calquer caso as tres especies están xa citadas na cuadrícula do Atlas.

Pintafontes ou tritón común (Lissotriton boscai) fémia

Pintafontes común (Lissotriton boscai) macho

Pintafontes ou tritón común (Lissotriton boscai) fémia amosando liña dorsal característica

    A gabia estaba inzada de larvas das tres especies de pintafontes. As de marmoratus son as máis visíbeis, pois gostan de ficar na "coluna de auga" (as outras prefiren permanecer no fondo ou entre a vexetación subacuática).

Cágado de pintafontes verde con poucos días de idade nadando en augas abertas

 A Natureza é vida pero tamén é morte. A enerxía de úns serve para continuar o ciclo da vida, e a este futuro pintafontes tocoulle cumplir ese papel:

Larva de escarabello acuático (Fam. Dityscidae) devorando larva de pintafontes verde

Larva de escarabello acuático (Fam. Dityscidae) devorando cucharón de pintafontes verde

   Máis sorprendente foi a captura neste hábitat de dúas rás patilongas (Rana iberica), anuro bastante común na comarca de Ferrol e que debeu chegar á gabia desde algún dos regatos tributarios do Xuvia.

Rá patilonga (Rana iberica)

 Alegreime moito de apañar varios exemplares de Dolomedes, unha araña acuática que había moitos anos que non vía (xa non lembro nin onde foi).

Dolomedes fimbriatus
OM-1 + Zuiko 100-400 (a 300 mm) + anel extensión 16 mm  ISO: 3200    V:1/320    F:8

     Esta araña, acuática durante o período de cría, é un feroz depredador que mesmo consome pequenos vertebrados coma larvas de anfibio ou alevíns de peixe. É un arácnido que na Península Ibérica só foi detectado no extremo norte (Girona, Burgos, País Basco e Asturies). Na Galiza atopouse en turbeiras de Xermade (Lugo), encontro que foi publicado nun artigo no que colaborou o colega Rafa Carballeira (1). Como mostra da sua escaseza dicir que nas webs de Observado, Biodiversidade.eu ou iNaturalist non hai ningunha cita publicada para territorio galego. Así pois estes exemplares de Moeche serían os primeiros documentados para a provincia da Coruña e os máis occidentais da Península Ibérica.

Dolomedes fimbriatus
OM-1 + Zuiko 100-400 (a 300 mm) + anel extensión 16 mm  ISO: 1000    V:1/320    F:8

  Por certo, a tina onde botaba os bichos para identificar encheuse con diminutos caracois acuáticos. Antes de marchar asegureime de que non quedase ningún pegado (outra mostra de por qué cómpre limpar ou desinfectar ben os instrumentos de mostraxe, sobre todo aquelas persoas que se moven habitualmente dunha rexión a outra). 

Caracois acuáticos pegados na tina

Caracol acuático (Omphiscola glabra)

E coa ledicia destas citas novas de Dolomedes fimbriatus terminamos o post.

(1) Presencia de Dolomedes fimbriatus (Clerck 1758) (Araneae, Pisauridae) en Galicia (España)l norte de Lugo. Revista ibérica de aracnología Nº 31 (31/12/2017) :107-109 Rafael Carballeira, Martín Souto, Sara Andrés, Eduardo García-Rodeja & Xabier Pontevedra-Pombal

luns, 17 de abril de 2023

Anillos de extensión: fotografía de ultra-aproximación

 Para completar mi actual equipo fotográfico he comprado dos "tubos de extensión", dos sencillos casquillos con conexión electrónica que permiten reducir la distancia mínima de enfoque del Zuiko 100-400 mm, ya de por sí muy corta (hace dos años me los había dejado probar Roberto Fernández en el Pana 100-300).

Tubos de extensión para micro 4/3"

   El sábado en un prado de Valdoviño realicé la primera prueba de contacto, empezando con este llantén (Plantago lanceolata). Primero disparé "a pelo" y luego con los dos anillos metidos.

Plantago lanceolata Fam. Plantaginaceae
OM-1 + Zuiko 100-400 (a 400 mm)

Plantago lanceolata Fam. Plantaginaceae
OM-1 + Zuiko 100-400 (a 400 mm) + tubos de extensión (10+16 mm)

  También probé con el duplicador 1,4X pero hacía demasiado viento y había muy poca luz. 

Plantago lanceolata Fam. Plantaginaceae
OM-1 + Zuiko 100-400 (a 400 mm) + MC 1,4X + tubos de extensión (10+16 mm)

  El viento no me permitió hacer la prueba con parámetros óptimos pero aún así las imágenes reflejan bien el potencial de unir un teleobjetivo como el Zuiko con los anillos de extensión. Porque los resultados se acercan a lo que técnicamente se conoce como "macrofotografía", aquella en que el tamaño del sujeto en el sensor es igual o superior a 1:1 (si no recuerdo mal). Obviamente sigue siendo "fotografía de aproximación" pero es lo más parecido a un objetivo macro que yo he probado.

Mosca del estiércol (Scatophaga stercoraria) devorando típula o similar
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:640  V:1/160   F:6,3

   Una mosca del estiércol es nuestro primer protagonista. Este díptero deposita sus huevos en los excrementos del ganado o grandes mamíferos, donde se desarrollan sus larvas. Sin embargo los adultos son depredadores de otros insectos, como podemos comprobar en las imágenes.

Mosca del estiércol (Scatophaga stercoraria) Fam. Scatophagidae
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:640  V:1/160   F:6,3

Mosca del estiércol (Scatophaga stercoraria)
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:640  V:1/160   F:6,3

   Otra prueba. Una diminuta polilla que mide menos de 10 mm afotada sólo con el teleobjetivo:

Bactra sp
OM-1+ Zuiko 100-400 mm  ISO:500   V:1/125   F:6,3

 Después disparé con los dos dos anillos de extensión. La imagen no es tan nítida porque en ese momento el viento movió la hierba donde estaba la polilla pero refleja la diferencia de aumento.

Bactra sp
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:1000  V:1/200   F:6,3

   La mosca escorpión es un poco mayor - unos 20 mm - y ya ocupa más espacio en pantalla (las fotos están ligeramente recortadas).

Mosca escorpión (Panorpa communis) hembra
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:1000  V:1/200   F:6,3

  Los machos de este curioso insecto tienen los últimos segmentos de su abdomen curvados hacia arriba como en los escorpiones, pero son simplemente su aparato reproductor.

Mosca escorpión (Panorpa communis), macho.  Fam. Panorpidae
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:640  V:1/250   F:7,1

  Donde hay umbelíferas hay sírfidos, esas moscas cuyo aspecto imita a las avispas, como mecanismo de defensa, pero que son completamente inofensivas. Con un tamaño de unos 10 mm queda bastante bien recortando un poquillo más las fotos.

Sírfido europeo (Episyrphus balteatus)
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:640  V:1/500   F:8

Sírfido europeo (Episyrphus balteatus)
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:640  V:1/500   F:8
  
  Me alegró ver varios ejemplares de Coenagrion mercuriale. Para que no saliera del encuadre ya tuve que reducir la focal a 300 mm (600 mm equivalentes).

Coenagrión mercuriale (toma a 300 mm)
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:640  V:1/200   F:8

    Al igual que con esta maculada, un sujeto que ya llena toda la pantalla.

Maculada (Pararge aegeria) Toma con focal 285 mm (570 equiv.)
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:640  V:1/500   F:8
 
 Al tope de focal y con más recorte conseguimos ésto:

Maculada (Pararge aegeria) Toma con focal 285 mm (570 equiv.)
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:640  V:1/250   F:7,1

  Aproveché un momento en que no soplaba mucho viento para bajar la velocidad de obturación con una avispa de papel en su nido. Estas dos fotos no tiene casi recorte (uno ligero para reencuadrar).

Avispa de papel (Polistes biglumis
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:320  V:1/80   F:8

Avispa de papel (Polistes biglumis
OM-1 + Zuiko 100-400 mm + anillos (10+16 mm) ISO:400  V:1/100  F:8

    Bueno, no ha estado mal la toma de contacto, ¿verdad? A ver si puedo repetir un día sin viento, para poder usar el trípode y el duplicador 1,4X. 

    En esta época en que salir al campo resulta depresivo por todo lo que vemos siempre es reconfortante observar el pequeño mundo que nos rodea y al que apenas prestamos atención; el mundo de los insectos, el mundo del macro.

luns, 10 de abril de 2023

Un poco de todo

 Ayer volvía al humilde pero tranquilo embalse de As Forcadas (Valdoviño), que mostraba un nivel de agua relativamente bajo para estas fechas (está al 80%). Eso es malo para la nidificación de acuáticas aunque resulta más fácil llegar a mis "observatorios". Eso sí, el agua se ha renovado y ya no está eutrofizada, como se pone en verano.

 Me limité controlar la cola del pantano, donde vi lo siguiente:

  • Una pareja de cercetas carretonas (Spatula querquedula). Mi primera observación de la especie en la localidad
  • Unos 15-20 ánade azulones (Anas platyrhynchos), casi todos machos. Una hembra con 3 pollos de corta/mediana edad
  • 15 zampullines chicos (Tachybaptus ruficollis) que probablemente se correspondían con 8 territorios/parejas. No está mal teniendo en cuenta que es un censo parcial y conociendo su crítica situación en otros embalses coruñeses.
  • 3 Gallinetas (Gallinula chloropus). Aún hay esperanza!
  • 0 Fochas (Fulica atra). Con esta no.
  • 1 Charrán patinegro (Thalasseus sandvicensis)
  •  Varias garzas (A. cinerea) y cormoranes grandes (P. carbo)
  • 1 Martín pescador (Alcedo atthis) en la ensenada de O Pereiro.Una cita muy pero que muy interesante. No descartemos un hipotético episodio de cría en el embalse, que sería el primero (desde hace años tengo localizados varios ribazos como lugares aptos para excavar galería)
  • Dos parejas de lavanderas blancas (Motacilla alba). Una de ellas transportando material para el nido.

Pareja de cercetas carretonas (Spatula querquedula)

 Pude haber montado el duplicador MC1,4X al tele pero me quedó en el coche. Porque las cercetas estaban bastante lejos para el Zuiko.

Pareja de cercetas carretonas (Spatula querquedula) y zampullines chicos

Pareja de cercetas carretonas (Spatula querquedula)

   Los zampullines chicos están ahora en pleno período de celo y muestran una actividad frenética, con persecuciones, ceremonias de cortejo y cantos territoriales.

Zampullines chicos con la bilirrubina por las nubes

Zampullín chico (Tachybaptus ruficollis)

Gallineta (Gallinula chloropus) alimentándose

Gallineta (Gallinula chloropus). Distancia: unos 40 m
OM-1 + Zuiko 100-400 m  ISO:320   V:1/800    F:7,1

Charrán patinegro (Thalasseus sandvicensis)

 
Lavandera blanca (Motacilla alba) con material para nido

  Estos últimos años los paisanos han montado muchos pastores eléctricos que impiden el acceso a las riberas del embalse (supongo que la ley de servidumbre de paso no tiene vigencia en Valdoviño) y ya no se puede acceder a puntos muy buenos de libélulas o ranas de San Antonio. Casi es más fácil observar la fauna acuática en pequeños puntos de agua como esta cuneta inundada de Moeche:


  El sábado hice unos muestreos con un pequeño truel en ese caño, ya medio seco. Y al primer intento, premio: un precioso macho de tritón palmeado, uno de los bichos de mi infancia.

Tritó palmeado (Lissotriton helveticus) macho en celo

  También salieron unas 10 larvas de la especie, que son muy parecidas a las de tritón ibérico (Lissotriton boscai), también muy común en Ferrol. Las de palmeado tienen el final de la cola más aguzado y progresivo.

Larva de tritón palmeado

     Para mi sorpresa saqué también dos renacuajos de tritón jaspeado, uno de pocos días y otro más crecidito. Quise fotografiar al menor junto al de palmeado, que es bastante mayor en edad (en los renacuajos de urodelo nacen primero las patas delanteras y luego se desarrollan las traseras, al revés que en las de anuro). En ambas larvas podéis apreciar las branquias externas, que necesitan para respirar bajo el agua.

Larva de tritón jaspeado (Triturus marmoratus, arriba) y palmeado (Lissotriton helveticus, abajo)

    Todas ellas, así como las de rana bermeja ibérica, son alimento habitual para las larvas de escarabajos buceadores, auténticos tigres del micromundo acuático.

Larva de escarabajo buceador mediano (Fam. Dytiscidae)

    Ya de adultos, estos anfibios deberán evitar a su mayor depredador: la culebra de collar, como ésta que encontraba atropellada en la carretera muy cerca de allí.

Culebra de collar ibérica (Natrix astreptophora) atropellada

 Estamos en primavera y hay que aprovechar para disfrutar lo poco que nos va quedando.

Lirio amarillo (Iris pseudacorus)

Blanca verdinerviada (Pieris napi)
OM-1 + Zuiko 100-400 mm   ISO:250    V:1/640   F:8

Blanca esbelta (Leptidea sinapis/juvernica)
OM-1 + Zuiko 100-400 mm   ISO:400    V:1/800   F:8

 Y con las fotos de estos dos piéridos terminamos hoy. Por cierto, estoy esperando que me lleguen unos tubos de extensión para mejorar la fotografía macro. Va a ser la bomba.