Seguidores e seguidoras

xoves, 1 de abril de 2021

Volviendo a la herpetología

 Esta Primavera quiero dedicarme a revisar cuadrículas que quedaron flojas en el atlas de anfibios y reptiles de la SGHN que realizamos hace diez años. Esta mañana empezaba la revisión con NJ72, enclavada en el corazón de Mordor, la comarca de Ferrol-Ortegal:


   Si ya nuestro clima es muy hostil para los reptiles, el paisaje completamente eucaliptizado convierte su búsqueda en ciertamente heroica. Pensemos que los reptiles son en general altamente dependientes de los hábitats de matorral o rocosos en nuestra área geográfica. Y actualmente todas las áreas de matorral o roca han quedado sepultadas bajo una alfombra infinita de eucalipto.


Paisaje típico de Mordor

  En ayuntamientos como Cerdido o Valdoviño la mayor parte de la superficie no ocupada por viviendas es eucaliptal o prado de pasto (un hábitat muy pobre en hérpetos también). Hay aldeas interesantes con muros de piedra y casas en ruinas, pero tras varios disgustos con mastines o pastores alemanes sueltos ya evito acercarme a las casas.

Paisaje de Cerdido

    Mientras conducía por una carretera vi una solitaria piedra al borde del asfalto. Teniendo en cuenta lo solicitado que debería estar ese refugio decidí parar y... bingo!


  Bajo ella encontraba este juvenil de culebra lisa europea:


  Esta culebra aguanta muy bien los climas ventosos y lluviosos como el nuestro. De hecho es una de las tres especies de ofidio presentes en las Islas Británicas.

Culebra lisa europea (Coronella austriaca) juvenil

   Un amontonamiento de cortezas parecía también un buen sitio para investigar.

Cortezas de eucalipto

   Bajo ellas encontraba cinco tritones ibéricos en fase terrestre. Con ls lluvias de Octubre y Noviembre volverán a las pequeñas charcas de cuneta estacionales, que es donde suelen criar por estos montes tan eucaliptizados.

Tritones ibéricos (Lissotriton boscai)

   Mientras hacía los muestreos a pie saqué la antena parabólica para detectar aves reproductoras, apareciendo aves típicas de monte como el escribano montesino, el cuervo, el pico picapinos o el herrerillo capuchino.

Herrerillo capuchino (Lophophanes cristatus)

 Y esta mañana de cielo gris no permitía mucho más. Sin embargo pude encontrar varios claros con brezal húmedo muy interesantes que habrá que visitar con tiempo soleado. 

domingo, 28 de marzo de 2021

Bicheando polo Miño (Belesar)

 As saídas naturalistas por terras de Ferrol son cada ano máis decepcionantes e tristes así que paga a pena saír menos, facendo viaxes máis longas. Con esta idea voltaba ontes ao canón do Miño ao seu paso por Chantada, nove anos depois (preme).

Canón do Miño desde Chantada

   Cheguei aló con tempo frío (0 º C) e néboas que toldaban a zona toda.


   A abondancia de viñedos indica xa unha grande influencia mediterránica, aínda que non é tan acusada coma nos vales de Ourense.  En calquer caso estas terras colinas do sur de Lugo e norte de Ourense son especialmente ricas en vida.

Río Asma, tributario do Miño

    A visita era de carácter herpetolóxico pero debido ao mal tempo comezaba con varios transectos ornitolóxicos (vantaxes de ser "politoxicómano"). 

Cardeal (Pyrrhula pyrrhula) macho

  Non observei nada especialmente chamativo. Porén, enchinme de observar aves florestais comúns, moitas delas en celo ou mesmo criando. Unha parella de tordos charlos carrexaban bicada cara un piñeiral no alto da ladeira. Non hai paxaro máis desconfiado ca ése, e cada disparo con éxito supón motivo de celebración.

Tordo charlo (Turdus viscivorus)
Sony RX10 focal 600 mm, moi recurtada

  O tordo común é todo o contrario, especialmente os machos a cantar. Están tan concentrados no choio que podes fotografalos sen problema. 

Tordo común (Turdus philomelos)
Sony RX10 III focal 600 mm  ISO:500   V:1/200   F:4

  Ben avanzada a mañá o ceo foi abrindo e as nubes baixas comezaron deixar pasar o sol.

Encoro de Belesar

  A maior parte do canón do Miño está ocupado por dous encoros: o de Belesar e o de Os Peares.

Río Miño augas abaixo do encoro

    Augas abaixo da presa de Belesar o Miño recupera a súa condición de río normal durante un par de quilómetros, antes de verse represado de novo polo encoro dos Peares.

Miño no tramo sen encorar

     Namentres eu facía turismo un falcón común vixiaba desde a sua atalaia. 

Falcón común (Falco peregrinus)

  Chamoume a atención este transformador restaurado por Fenosa, que contaba cunha morea de caixas niño e refuxios para aves ou morcegos.

Transformador restaurado para conservación da fauna

   Nun panel infórmase das entidades implicadas no proxecto. Os meus parabéns para todos.

Cartaz informativo

   En canto quentou o sol comecei a mostraxe herpetolóxica (tamén había moitas bolboretas pero non puiden atender a todo).

Lagartixa lusitana (Podarcis guadarramae)

   A maior parte dos répteis comezaron xa a súa actividade. As temperaturas da mañá son aínda frías, así pois deben termorregularse nas horas centrais do día. Máis adiante, cando comece o calor, a súa actividade volveráse bimodal (a primeira e última hora, descansando a mediodía).

Lagarto arnal (Timon lepidus) xuvenil

  Os adultos conservan as cores apagadas de inverno. Logo da muda disporán dunha pel nova e moito máis vistosa. Nesta foto apréciase a pel nova que asoma na zona do fuciño, dun verde máis intenso.

Lagarto arnal (Timon lepidus) adulto

   As pozas nestas alturas adoitan estar cheas de anfibios se reúnen condicións. Aproveitei que levaba as botas de goma no maleteiro para facer unha mostraxe nunha charca que coñezo.

Típica charca de canteira

   Nela achei os seguintes anfibios:
  • Pintafontes común (Lissotriton boscai)
  • Pintafontes verde (Triturus marmoratus). Larvas de poucos días. A pesares das numerosas referencias bibliográficas (1) que indican permanencia acuática desde Novembro eu nunca fun quen de atopar larvas antes de finais de Marzo. 
  • Rá das veigas (Discoglossus galganoi)
  • Rá estroza (Hyla molleri)
  • Rá verde (Pelophylax perezi)
  Sempre gosto de ver a fermosa estroza, un anuro nocturno de ascendencia tropical e hábitos trepadores. Co celo acoden á auga sendo doado entón ollalas polo día.

Rá estroza (Hyla molleri)

  A rá da veiga ou sapo raxado evita a competencia con outros anuros frezando a miúdo en pequenos apozamentos, habitualmente separados do humidal principal. Por veces en charcos de tamaño ridículo. Estas observacións de onte supoñen unha cita nova para a cuadrícula do Atlas, penso.

Rá da veiga (Discoglossus galganoi)

  Este anfibio peculiar posúe dous morfotipos: ún con deseño case uniforme e banda dorsal clara, outro manchado con pintas escuras de bordo claro. É característico dos discoglossus a pupila en forma de corazón. Unha xente certamente peculiar.

Rá da veiga (Discoglossus galganoi) baixo a auga
Sony RX10 III focal 370 mm   ISO:100   V:1/160   F:5

  E, manda truco, nove anos despois volvía atopar un xuvenil de cobra de colar no entorno da charca. Un curioso deja vù para terminar a xornada.

Cobra de colar (Natrix astreptophora) xuvenil

     Vémonos na próxima entrada.

(1) Pedro Galán Regalado, Mario García París e Alfredo Salvador (diferentes publicacións)

mércores, 24 de marzo de 2021

Halcón peregrino, la joya de Navantia-Ferrol

   Hace dos años el astillero donde trabajo (Navantia-Ferrol, antigua Bazan) fue noticia por la pareja de gaviones atlánticos que criaron en un muelle abandonado. Pero la enorme extensión de la factoría y de solares circundantes son hábitat de cría para un número de aves sorprendentemente elevado tratándose de una instalación industrial: vencejo pálido (Apus pallidus), jilguero (Carduelis carduelis), acentor (Prunella modularis), curruca capirotada (Sylvia atricapilla), pardillo (Linaria cannabina), colirrojo tizón (Phoenicurus ochruros), etc. También están presentes otros vertebrados como el zorro (Vulpes vulpes) o la lagartija de Bocage (Podarcis bocagei). Pero entre todas destaca el halcón peregrino, rapaz emblemática y protegida por la ley.

Halcón peregrino ibérico (Falco peregrinus brookei)
Foto tomada desde el exterior de la factoría, muy recortada

    El halcón hace su nido en repisas de las grúas de cigüeña, donde criará 2 o 3 polluelos. Allí compartirá vecindario con los vencejos pálidos, las cornejas o los cuervos.

Pareja de halcones peregrinos (el de abajo con presa)

  En teoría no se pueden introducir cámaras dentro del recinto, por aquello del espionaje industrial. Aprovechando que a mí me autorizaron hace dos años, cuando los gaviones, me he tomado la libertad de tomar esta fotilla con el teléfono para que veáis el hábitat de nuestros halcones (tampoco se ve nada que el público no fotografíe durante las botaduras).

Gradas de Navantia-Ferrol

  En estos momentos casi no tenemos carga de trabajo y muchos estamos en "subactividad", una circunstancia que me permite más tiempo para controlar las aves de la finca. Y esta mañana hacía una visita a la zona de gradas para ver si habían llegado los vencejos pálidos (Apus pallidus).

Explanada junto a  Prearmamento y Prefabricado

  No detecté ningún vencejo pero sí a mis queridos halcones. El macho reclama sin parar desde la pluma de la grúa y luego fue junto la hembra, que le esperaba en otra. Y allí arriba, a unos 80 m del suelo, tuvo lugar la cópula. Una sorpresa inesperada para este que escribe (pena de prismáticos o cámara, mecagoenlamar)

Pareja de halcones comunes ibéricos (Falco peregrinus brookei)

  El Samsung Galaxy es un simple teléfono, pero al menos pude registrar el acontecimiento.

Pareja de halcones apareándose
Foto: Samsung Galaxy S7 (distancia aprox 150 m)

  Por mis cuentas deben estar a punto de poner los huevos, que eclosionarán a finales de Abril o primeros de Mayo, con cierto retraso respecto a la pareja que tenía controlada en un acantilado costero. Ahora que tengo línea directa con la dirección de la empresa voy a intentar mover los hilos para garantizar la viabilidad del nido. Su principal y casi única amenaza son las posibles obras de reparación en las grúas mientras no hay barcos en la grada. Habrá que controlar eso.

 Me despido con la otra pareja famosa de Navantia, que no es otra que la de gaviones atlánticos. Por ahora seguimos sin novedad en la colonia, que cantaban los Guerrilla Urbana.

Pareja de gaviones atlánticos (Larus marinus) nidificantes en Ferrol junto a la colonia de cría

  Seguiremos informando.