Seguidores e seguidoras

xoves, 15 de agosto de 2024

15/08/2024 Notas breves sobre a rata de auga (Arvicola sapidus), esa gran descoñecida

 Hoxe remato as vacacións e quería facelo en Moeche, que me recibíu cunha mañá solleira mas fresca (9,5ºC ao chegar). Houbo que poñer xersei e cazadora durante a espera mustélida.  

Mencer nas Regas de Moeche (7:09 h)
Sony RX10 III focal 34 mm  ISO:1600   V:1/125    F:3,2

   Tanto na visita de hoxe como na de antonte non observei ningún picanzo vermello (Lanius collurio). Únicamente escoitei algún reclamo. Tamén é certo que pasou algún coche e unha vella cun can que (pareceume) puideron levantar algún exemplar antes de pasaren eu. Tampouco fixen o transecto do norte. Non obstante, a non observación directa de ningún exemplar nos outros dous itinerarios parece indicar que comezaron marchar dos seus territorios, quizá nomadeando pola zona ou mesmo en auténtica migración rumo África.

    As que seguen por aló son as anduriñas (Hirundo rustica). Varias deceas de exemplares levan días concentradas nun prado de Penas Albas. Coma novidade os dous primeiros picafollas musicais (Phylloscopus trochilus), ún escoitado e outro visto. Xa antonte me parecera escoitar o seu canto inconfundíbel.

Anduriñas común (Hirundo rustica)

   Agora sempre atopo tres voantóns de lavandeira branca no transecto de Penas Albas. Son fillas dunha parella reprodutora na aldea mencionada, ainda que xa están emancipadas e van "por libre".

Lavandeira branca (Motacilla alba) xuvenil

  O mellor da xornada foi a observación dunha rata de auga común (Arvicola sapidus) observada no transecto do medio. Un exemplar cruzou a estrada nunha zona de prados húmidos cun regato pantanoso que xa me tiña moi boa pinta para a especie. Non puiden sacarlle foto así que poño a ilustración que ven na magnífica guía "Mamíferos de España" (Purroy & Varela, Lynx Edicions 2003):

Ilustración da guía "Mamíferos de España"

    A rata de auga pertence á familia dos micrótidos (Microtidae). A diferenza das ratas ou ratos típicos (Muridae) os micrótidos desprázanse correndo mentras que aqueles fano a saltos. Ademáis hai importantes diferenzas morfolóxicas respeito aos múridos, como son unha cola máis curta, un corpo máis cilíndrico e unhas orellas moito menores. Por desgraza para eles ambas as familias son a base da cadea trófica para moitos depredadores.

Raposo (Vulpes vulpes) con rata de auga recén capturada (Valdoviño, 2019)

  Coma outros micrótidos asociados aos hábitats de prado, podemos detectalas mellor polos seus rastros. A rata de auga fai galerías entre a herba e os xuncos moi características (había moitas no sistema dunar da Frouseira hai 30 anos).

Túnel de Arvicola sapidus nunha poza do sistema dunar da Frouseira (foto ano 2013)

Galería de Arvicola sapidus nunha turfeira do Xistral (ano 2020)

  Os seus excrementos son tamén moi fáciles de identificar pola sua forma e cor verde. Poño unha foto deles que me pasou Manuel Arzúa:

Excrementos de Arvicola sapidus.
Foto cedida por Manuel Arzúa Piñeiro

    Xa contei nalgunha ocasión o sucedido en xuño de 2012. Observaba un raposo que estaba alimentándose nun prado de Valdoviño e esperei a que terminase. Daquela fun ata alí para ver se achaba restos da presa e atopei unha especie de pequena "bolsa" ou "globo" de aspecto brando. Abrino e comprobei que contiña herba a medio dixerir. Era o estómago dunha rata de auga. O único que o raposo non quixera comer do infortunado micrótido  (polo visto rexeita as verduras igual que algúns dos meus seguidores).

   Manu Arzúa estivo a colaborar na sondaxe que coordinou Jacinto Román (Estación Biolóxica de Doñana) nos anos 2011 e 2012. Poño o mapa de distribución que se publicou na revista Galemys coma resultado dese traballo (1):

Mapa de distribución da rata de auga (Arvicola sapidus)

     Na miña humilde opinión este mapa podería ser un pouco enganoso debido a que a rata de auga é máis fácil de detectar nas rexións secas da Península, onde estarán máis condicionadas aos cauces fluviais e humidais, por tanto máis fáciles de localizar. Sen embargo nas rexións do norte a especie ocupa hábitats moito máis diversos e aparece en prados higromorfos que difícilmente se poderían incluir nunhas mostraxes realizadas con só 310 voluntarios para todo o Estado (mea culpa!). O que quero dicir que é moi importante que todos os afeizoados e afeizoadas debemos implicarnos nestes traballos de investigación, tan importantes para o coñecimento e conservación da nosa biodiversidade. Menos coleccionismo e máis ciencia!

mércores, 14 de agosto de 2024

Nueva reflexión sobre cámaras fotográficas y el naturalista

    A punto de terminar mis vacaciones (las más tristes de mi vida, por motivos obvios) vengo reflexionando algo en estos últimos días. Sobre todo a raíz de la última incursión por turberas de O Xistral con la pesada OM-1 y el 100-400 mm a cuestas. Entonces me acordé mucho de una frase que me había dicho hace unos años Fran Nieto, fotógrafo profesional y autor de varios libros sobre fotografía. Charlando sobre las virtudes de mis cámaras bridge él afirmo categórico: "son lo mejor para lo que tú haces". Aquel día en el Monseibán, mientras chapoteaba con cuidado por la turbera intentando no hundirme, con una vara en una mano y protegiendo el teleobjetivo de salpicaduras o la vegetación me vino su frase a la memoria.

Sony RX10 III (izda) y Panasonic G7 + Pana 100-300 mm  (dcha)

  El problema es que el paso del tiempo ha desarrollado en mí una gran pasión por la fotografía pero sigo haciendo lo mismo que hacía antes. Quiero decir, no realizo esperas largas, no monto hides, no voy en barcos con chumb para marinas, no tengo comedero en el jardín, etc. Fotografío sólo aquello que aparece en mis muestreos naturalistas, sea bajo una piedra, en un seto de Moeche o durante los censos de acuáticas. Y, sinceramente, los equipos grandes pueden resultar un auténtico incordio.

   Cuando censas te mueves de un punto de censo a otro con el telescopio al hombro y los binoculares en el pecho. Cargar además con un teleobjetivo potente no es nada cómodo. Igual que cuando andas por el monte o quieres levantar unas piedras en una zona encharcada o abrupta. No puedes dejar la cámara en el suelo pero si te la dejas colgada resulta complicado levantar cualquier piedra grande sin riesgo de que toque en el objetivo o en la lente. Pero una bridge, sobre todo las pequeñas, resultan muchísimo más ligeras y mucho menos voluminosas. Al final lo más importante no es el modelo de cámara u objetivo sino el uso que le vas a dar. Quizá pensamos mucho en la máquina y menos en lo que queremos hacer con ella (a la gente que me consulta en privado siempre le insisto en ello).

Canon SX70

 Evidentemente ahora que tengo un pepino como la OM-1 y un buen objetivo (tampoco un pata negra) veo la diferencia de calidad entre una y otras. Pero al final para sacar rendimiento de verdad a un cacharro de éstos estás obligado a ser más fotografo y menos naturalista. Es una opinión. De hecho la mayoría de pajareros gallegos que hacen fotos realmente buenas se dedican a la fotografía (con esperas, hides, reclamos, viajes en barco, etc) y poco o nada a lo otro. Cuestión de prioridades. 

Nikon P1000

    En fin, todo esto son divagaciones porque estoy en una pequeña encrucijada. Después de haber hecho una enorme inversión económica siento que si no cambio mis prioridades no voy a sacarle nunca todo el partido a este equipo actual. Sin embargo, cuando salgo a bichear con alguna de las bridge me siento muy cómodo y veo que hago aquello para lo que están diseñadas.

  Pongo unas fotos que he escogido rápidamente del archivo tomadas con cámaras compactas. No porque no esté contento con el equipo grande, sino por el cariño que sigo manteniendo por esas pequeñajas maravillosas.

Collalba desértica (Oenanthe deserti)
Canon SX60 focal 1365 mm equiv   ISO:200    V:1/320   F:6,5

Andarríos bastardo (Tringa glareola)
Canon SX60 focal 1365 mm equiv   ISO:125    V:1/500   F:6,5

Zampullín chico (Tachybaptus ruficollis)
Nikon P1000 focal 2000 mm   ISO:280   V:1/250   F:6,3

Correlimos tridáctilo (Calidris alba)
Canon SX60 focal 1365 mm equiv   ISO:200    V:1/800   F:6,5

  Termino con otra frase. Un viejo amigo me decía que las bridge son como una llave inglesa. Las llaves inglesas sirven para ciertos apaños pero un mecánico necesita llaves fijas, de estrella, etc. ¿Pero qué necesita un naturalista? 

martes, 13 de agosto de 2024

13/08/2024 Lista aves reproductoras en As Regas-Penas Albas

 Terminando la temporada ya tengo definida la lista de aves reproductoras en mi local patch de Moeche, situado entre el lugar de As Regas e Penas albas. Pongo ortofoto del lugar con los tres transectos que suelo cubrir en ebird.

A la izquierda línea malva indica 1 Km

Sony RX10 III focal 54 mm equiv  ISO:400   V:1/200   F:3,2

Sony RX10 III focal 30 mm equiv  ISO:400   V:1/200   F:4

Sony RX10 III focal 70 mm equiv  ISO:200   V:1/160   F:4

Vamos con la lista de aves (en negrita las especies con cría confirmada):

  • Ánade azulón (Anas platyrhycnhos). Observados ejemplares en vuelo en varias ocasiones durante los muestreos, cría a lo largo del río, quizá dentro del área
  • Perdiz roja (Alectoris rufa). Observada al menos una pareja, procedente de suelta. No he confirmado su reproducción en el área de control pero observé un adulto con varios perdigones a sólo 200 m de distancia en dirección E
  • Paloma torcaz (Columa palumbus). Una de las aves más comunes por el norte gallego
  • Tórtola europea (Streptopelia turtur). Todos los años la escucho rular en una zona del borde SE en primavera. Este año he visto también varios ejemplares durante el verano. Pero quizá sean individuos en paso. La mantengo como de cría posible o probable
  • Vencejo común (Apus apus). Tienen una colonia en el castillo de Moeche y veo posible que críen también en algun edificio del área
  • Abejero europeo (Pernis apivorus). Todos los años aparece algún ejemplar. Probablemente nidifican en algún eucaliptal del entorno y cruzan el valle a diario 
  • Gavilán común (Accipiter nisus). Difícil de ver, probablemente cría también en la zona
  • Busardo ratonero (Buteo buteo)
  • Cárabo común (Strix aluco). Escuchado en uno de mis muestreos al amanecer, es una de las pocas rapaces nocturnas bien distribuidas y con bastante probabilidad críe en alguna masa de frondosas. También lo hará la lechuza común (Tyto alba), aunque no tengo datos
  • Pico picapinos (Dendrocopos major)
  • Pito ibérico (Picus sharpei)
  • Alcotán europeo (Falco subuteo). Difícil de ver pero considero probable su cría en el área o en sus proximidades
  • Halcón peregrino (Falco peregrinus). Anida o anidaba en una cantera fuera del área pero aparece en vuelo de caza dentro de ella
  • Alcaudón dorsirrojo (Lanius collurio). La joya de la corona, con cinco parejas. Al menos tres han sacado pollos. Creo que las otras han fracasado por el mal tiempo
  • Arrendajo euroasiático (Garrulus glandarius)
  • Urraca común (Pica pica). Reproductora en el borde del área controlada
  • Corneja negra (Corvus corone)
  • Carbonero garrapinos (Periparus ater). Detectado en primavera
  • Herrerillo común (Cyanistes caeruleus)
  • Carbonero común (Parus major)
  • Cistícola buitrón (Cisticola juncidis). Pongamos 5-10 parejas
  • Zarcero políglota (Hippolais polyglota). 3-5 parejas
  • Golondrina común (Hirundo rustica)
  • Mosquitero ibérico (Phylloscopus ibericus)
  • Curruca capirotada (Sylvia atricapilla). Muy abundante. Uno de los paseriformes más facíles de detectar.
  • Curruca cabecinegra (Curruca melanocephala). Detectada una sola vez (julio de 2021). Podría criar en alguna de las masas de matorral denso que hay en la zona algo apartadas de la ruta principal
  • Reyezuelo listado (Regulus ignicapillus). No lo he confirmado aún pero es reproductor con total certeza en las zonas de ripisilva fluvial
  • Agateador europeo (Certhia brachydactyla). Aplíquese el punto anterior
  • Chochín paleártico (Troglodytes troglodytes). Uno de los paseriformes más abundantes de Galiza (y mejor conocidos a nivel popular!)
  • Mirlo acuático europeo (Cinclus cinclus). Es reproductor común en tramos adecuados del río Xuvia. Las recientes observaciones de este verano me hacen pensar que puede habar algún nido muy cerca del área de muestreo, que por lo visto visita
  • Estornino negro (Sturnus unicolor)
  • Zorzal charlo (Turdus viscivorus). Como otras especies "de monte" anida en repoblaciones de pino y eucalipto al borde del área, que visitan para alimentarse (especialmente grupos de jóvenes en verano o adultos al terminar la época de cría)
  • Zorzal común (Turdus philomelos)
  • Mirlo común (Turdus merula). Pájaro muy abundante y fácil de observar
  • Petirrojo europeo (Erithacus rubecula). Idem
  • Tarabilla europea (Saxicola rubicola). Unas cinco parejas. Comparte hábitat con el cistícola buitrón
  • Acentor común (Prunella modularis). Escaso pero reproductor muy probable
  • Gorrión común (Passer domésticus). Dos núcleos de población localizados obviamente en las aldeas situadas en las zonas N y S del área
  • Lavandera blanca (Motacilla alba). 2 parejas al menos
  • Pinzón vulgar (Fringilla coelebs)
  • Camachuelo común (Pyrrhula pyrrhula). Como otras especies forestales resulta difícil de confirmar su cría pero es muy probable en el bosque galería de los ríos y arroyos presentes, donde se detecta de vez en cuando
  • Verderón común (Chloris chloris)
  • Jilguero europeo (Carduelis carduelis)
  • Serín verdecillo (Serinus serinus). No he confirmado pero con certeza son reproductores en zonas habitadas con huertas
  • Escribano soteño (Emberiza cirlus). Una o dos parejas crían en hábitats de huertas en el borde sur del área (Penas Albas)

   Esta mañana avistaba un alcotán adulto donde (casi) siempre. Estaba a unos 220 m de distancia y los 600 mm de la Sony RX10 se quedaban muy cortos, evidentemente. Aun encima había poca luz y tuve que subir a ISO 800, con lo que eso significa a la hora de recortar.

  Os pongo la foto original mientras estaba procesándola para que os déis cuenta de cómo recorto muchas de las fotos que publico (yo no me dedico al hide sino a caminar). A veces tengo un bicho cerca y me gusta que la foto quede bien pero en ocasiones es importante el valor documental.

Editando con Lightroom la imagen original

Alcotán europeo (Falco subbuteo). Resultado final
Sony RX10 III focal 600 mm  ISO:800   V:1/250   F:4

  Acabamos con dos pájaros comunes, por ahora. Un zarcero políglota, especie que ha vuelto a verse después de estar "desaparecida" durante semanas, y jóvenes gorriones comunes.

Zarcero políglota (Hippolais polyglota)
Sony RX10 III focal 600 mm  equiv  ISO:400   V:1/320   F:4

Gorriones comunes (Passer domesticus) volantones
Sony RX10 III focal 600 mm  equiv  ISO:400   V:1/250   F:4

 Y así termina este análisis final de la temporada 2024 en mi local patch de Moeche.