Seguidores e seguidoras

venres, 10 de xaneiro de 2025

"Cuaderno de campo y días inolvidables": P.N. de Enciña da Lastra

    El Parque natural de Enciña da Lastra está localizado en el límite fronterizo entre Ourense y León. El valle del Sil contiene ecosistemas de fuerte influencia mediterránea, tanto en su fauna, como en su flora o su clima. Este espacio natural es una de sus joyas.. hasta que las canteras, las infraestructuras o las eléctricas no acaben con él.

Campiña forestada próxima a Vilar de Silva. Al fondo sierra de Ancares

Os Penedos de Oulego. Hábitat de Circaetus gallicus o Pyrrhocorax pyrrhocorax

Desde Pardollán. Hábitat de Aquila chrsyaetos o Cecropis rufula

  Mis últimas visitas fueron bastante tristes, con una avifauna (sobre todo) mucho más pobre que la observada veinte años atrás. Aunque había estado allí brevemente en 1992 con mi novia de entonces y algún colega motero no fue hasta agosto de 2002 cuando realmente comencé los muestreos naturalistas, que dejaron alucinado a este habitante del extremo norte gallego (también hicimos numerosos muestreos para el Atlas de Hérpetos de la SGHN).


  Entre agosto de 2002 y mayo de 2005 hice varias visitas, en ocasiones acompañado por Marcos Otero o Manuel Arzúa, con unos resultados fantásticos en cuanto a aves reproductoras. Los resumo en una lista (no incluyo las acuáticas del embalse del Sil ni algunas especies observadas en paso):
  • Codorniz común (Coturnix coturnix). Escuchada en diferentes lugares
  • Perdiz roja (Alectoris rufa). Común. A destacar grupo de 11 indiv. el 16/08/2002
  • Paloma torcaz (Columba palumbus)
  • Tórtola europea (Streptopelia turtur) 
  • Cuco común (Cuculus canorus).
  • Vencejo real (Tachymarptis melba). A destacar un grupo de 18 ej el 04/08/2002
  • Vencejo común (Apus apus)
  • Alimoche común (Neophron percnopterus). Había una pareja reproductora en un conocido acantilado, la única de Galiza, creo
  • Halcón abejero (Pernis apivorus)
  • Culebrera europea (Circaetus gallicus). Común
  • Águila calzada (Hieraaetus pennatus). Común
  • Águila real (Aquila chrysaetos). Una pareja criaba entonces dentro del parque. En aquellos años había sólo unas cinco parejas en toda Galiza, si no recuerdo mal
  • Posible águila perdicera (Aquila fasciata). El 21/05/2005 observaba una rapaz grande remontando por el valle hacia los Penedos de Oulego. Por aspecto, forma y tamaño me pareció un joven de perdicera (había visto uno en Segovia poco tiempo antes). Después me enteré de que la especie había criado en León, muy cerquita del P.N.
  • Gavilán común (Accipiter nisus)
  • Azor euroasiático (Astur gentilis)
  • Aguilucho cenizo (Circus pygargus). Sólo dos observaciones, en 2003 y 2005 
  • Milano negro (Milvus migrans)
  • Busardo ratonero (Buteo buteo)
  • Abubillas (Upupa epops)
  • Abejaruco europeo (Merops apiaster). Nidificante confirmado. Fácil de ver entonces
  • Torcecuello auroasiático (Jinx torquilla). Reproductor común en soutos 
  • Pico picapinos (Dendrocopos major)
  • Pito ibérico (Picus sharpei)
  • Cernícalo vulgar (Falco tinnunculus)
  • Alcotán europeo (Falco subbuteo)
  • Halcón peregrino (Falco peregrinus)
  • Oropéndola europea (Oriolus oriolus)
  • Alcaudón real (Lanius meridionalis). Observados 3 ejemplares el 23/02/2003 cerca de Vilar de Silva. Podían ser invernantes pero en el parque dispone de hábitat adecuado para cría y yo tampoco lo recorría en su totalidad, obviamente
  • Alcaudón dorsirrojo (Lanius collurio)
  • Alcaudón común (Lanius senator). Entonces era común y fácil de ver
  • Arrendajo euroasiático (Garrulus glandarius)
  • Urraca común (Pica pica)
  • Chova piquirroja (Pyrhrocorax pyrhrocorax)
  • Grajilla occidental (Corvus monedule). A destacar un grupo de 35 ej. el 19/10/2002 y otro de 20 ej el 27/03/2004
  • Corneja negra (Corvus corone)
  • Cuervo común (Corvus corax) 
  • Carbonero garrapinos (Periparus ater)
  • Herrerillo capuchino (Lophophanes cristatus). Observación confirmada años después
  • Herrerillo común (Cyanistes caeruleus)
  • Carbonero común (Parus major)
  • Alondra totovía (Lullula arborea). Común. Encinares abiertos y claros


  • Zarcero políglota (Hippolais polyglotta)
  • Avión zapador (Riparia riparia) Observados el 16/08/2002
  • Avión roquero (Ptyonoprogne rupestris)
  • Golondrina común (Hirundo rustica)
  • Avión común occidental (Delichon urbicum)
  • Golondrina dáurica occidental (Cecropis rufula)
  • Mosquitero papialbo (Phylloscopus bonelli). Común en encinares o pinares
  • Mosquitero ibérico (Phylloscopus ibericus)
  • Cetia ruiseñor (Cettia cetti)
  • Mito común (Aegithalos caudatus) 
  • Curruca capirotada (Sylvia atricapilla)
  • Curruca mirlona occidental (Curruca hortensis). Tuve 4 observaciones entre 2004 y 2005 en tres localizaciones diferentes. Curruca muy rara en Galiza, limitada a las zonas más mediterráneas
  • Curruca zarcera (Curruca communis)
  • Curruca cabecinegra (Curruca melanocephala)
  • Curruca carrasqueña occidental (Curruca iberiae)
  • Curruca tomillera (Curruca conspicillata). Supuso la primera cita de la especie para Galiza. Además con indicios de cría evidentes . Tuve 7 observaciones de 3-4 indiv entre el 28/05/2004 y el 05/06/2005. Pasaron unos años y ya no volví a ver un sólo ejemplar.
  • Curruca rabilarga (Curruca undata)
  • Reyezuelo listado (Regulus ignicapilla)
  • Trepador azul (Sitta europaea)
  • Agateador europeo (Certhya brachydactyla)
  • Chochín paleártico (Troglodytes troglodytes)
  • Estornino negro (Sturnus unicolor)
  • Zorzal charlo (Turdus viscivorus)
  • Zorzal común (Turdus philomelos)
  • Mirlo común (Turdus merula)


  • Papamoscas gris (Muscicapa striata). Reproductor común, especialmente en choperas
  • Petirrojo europeo (Erithacus rubecula)
  • Ruiseñor común (Luscinia megarryhnchos). Común. Como el papamoscas es una especie de distribución escasa en Galiza (cuadrante SE, básicamente)
  • Colirrojo real (Phoenicurus phoenicurus). Reproductor especialmente en soutos de castaños, donde observé ceba de pollos. Otro paseriforme de distribución localizada
  • Colirrojo tizón (Phoenicuros ochruros)
  • Roquero solitario (Monticola solitarius)
  • Tarabilla europea (Saxicola rubicola)
  • Acentor común (Prunella modularis)
  • Gorrión común (Passer domesticus)
  • Gorrión chillón (Petronia petronia). Gorrión de distribución muy localizada en Galiza. Allí era común. Al menos en aquella época
  • Lavandera blanca (Motacilla alba)
  • Bisbita campestre (Anthus campestris). Observado un único individuo el 04/06/2005 en la zona de A Ruferta. Quizá un joven en dispersión desde algún monte próximo con hábitat más apropiado para la especie
  • Bisbita arbóreo (Anthus trivialis)
  • Pinzón vulgar (Fringilla coelebs)
  • Picogordo (Coccothraustes coccothraustes). Nidificante en varios puntos (especialmente choperas, donde se producen concentraciones invernales). Un fringílido muy raro por tierras gallegas como reproductor
  • Camachuelo común (Pyrrhula pyrrhula)
  • Verderón común (Chloris chloris)
  • Pardillo común (Linaria cannabina). Muy abundante
  • Jilguero europeo (Carduelis carduelis)
  • Serín verdecillo (Serinus serinus). Abundante
  • Escribano triguero (Emberiza callandra). Abundante
  • Escribano montesino (Emberiza cia). En barrancos secos sobre todo
  • Escribano soteño (Emberiza cirlus)
  • Escribano hortelano (Emberiza hortulana). Un escribano de distribución restringida a  zonas montañosas secas de la provincia de Ourense por encima de los 700 m snm. Su gran timidez dificulta aún más la observación. A finales de mayo de 2005 estimé unos 4-5 territorios en el monte de A Ruferta (cerca de Robledo, sector NW del P.N.) . Mi última observación de la especie fue en julio de 2012: una hembra o juvenil observado en la cabecera del valle de Pardollán. No volví a verlo en tierras gallegas



   Repito que son todas especies reproductoras en diferente grado (alguna posible en zonas próximas). Una lista que revela la inmensa riqueza de este espacio natural único en Galiza, donde se mezclan taxones fuertemente mediterráneos con otros claramente eurosiberianos.

  Por desgracia Enciña da Lastra no ha sido ajena al proceso de degradación y pérdida de biodiversidad que afecta a toda la Península. De hecho volví de mis últimas visitas con una imagen bastante triste. Pero siempre quedarán para el recuerdo las páginas (y los datos) de aquellos cuadernos de campo de la primera década del siglo.

Campiña de Vilar de Silva. Hábitat de Lanius senator o Jynx torquilla

Monte de A Ruferta. Hábitat de Emberiza hortulana y Curruca conspicillata (2005)

Campiña de Vilar de Silva. Hábitat de Petronia petronia o Merops apiaster

  Bueno, todo esto si hablamos de aves. No quise meter más cosas porque el post sería excesivamente largo. Quizá otro día. El tema de sus reptiles bien lo merece.

martes, 7 de xaneiro de 2025

07/01/2025 Un andarríos colaborador

   Seguimos con tiempo lluvioso y eso implica vuelta a los muelles de la ría, que es donde mejor se está en días de temporal.

Otro día más en la oficina

    Un detalle que he observado es que la población invernante de ánades azulones parece estar más repartida que años atrás. Ya no censo la localidad para la SGHN pero las observaciones parciales que vengo haciendo indican una presencia más numerosa, con hasta 100 individuos, en pequeñas ensenadas donde antes podías ver sólo 20 o 30 (O Baño, por ejemplo). Sin embargo veo menos que antes en el fondo de la ría (Neda - O Couto), donde históricamente se contaba el 80-90 % del total. 
 
   Ya digo que tampoco estoy haciendo censos completos e igual son apreciaciones engañosas pero es posible que la entrada en funcionamiento de la red de saneamiento haya traído mejoras en la comunidad botánica marina o de pequeños organismos acuáticos de la que se alimenta este ánade. Desde luego algunas de esas ensenadas (como A Gándara) eran auténticas cloacas y ahora mantienen azulones o incluso espátulas!

Ánades azulones (Anas platyrhynchos)
Sony RX10 III (focal 480 mm)     ISO:1600    V:1/160     F:4

Ánades azulones (Anas platyrhynchos)
Sony RX10 III (focal 590 mm)     ISO:1600    V:1/160     F:4

  Esta mañana contaba 14 cuellinegros donde siempre. Con la Sony la vida es más fácil.

Zampullines cuellinegros (Podiceps nigricollis)
Sony RX10 III (focal 600 mm)   ISO:3200    V:1/500    F:4

    Termino con un andarríos chico que se dejó hacer desde muy cerca. Desde el coche, eso sí, porque esta pequeña limícola es como el busardo ratonero. Puedes pasar a 100 km/h junto a él que no se inmuta pero paras el coche, abres la puerta y adios muy buenas.

Andarríos chico (Actitis hypoleucos)
Sony RX10 III (focal 600 mm)   ISO:800    V:1/160    F:4

Andarríos chico (Actitis hypoleucos)
Sony RX10 III (focal 600 mm)   ISO:800    V:1/160    F:4

 En esta época de coleccionismo enfermizo reivindico la figura de las aves (por ahora) llamadas comunes. Y es que, por mucho que intento racionalizarlo, yo sigo sin entender como una persona supuestamente aficionada a la Naturaleza pude cruzarse toda Galiza o toda la Península solamente por ver un mosquitero de Hume. Para luego, a la semana siguiente, hacer lo mismo por una limícola en una salina de Murcia o un búho nival en Asturies. Y así todos los meses. Aunque estoy seguro que Repsol y Cepsa lo agradecen enormemente (el Planeta no creo).

Andarríos chico (Actitis hypoleucos)
Sony RX10 III (focal 600 mm)   ISO:800    V:1/160    F:4

Andarríos chico (Actitis hypoleucos)
Sony RX10 III (focal 435 mm)   ISO:800    V:1/160    F:4

 En fin, ver la gran cantidad de listas de ebird que hay de la canaveira de pantín o de la laguna de Valdoviño me hacen suponer que habrá un montón de ornitólogos desesosos de conocer aquello y de aportar valiosos datos sobre Acrocephalus scirpaceus, Emberiza schoeniclus, Ixobrytchus minutus o Rallus aquaticus, por citar sólo algunas de las especies importantes allí presentes. Estoy ansioso por ver los resultados de tanta colaboración.

luns, 6 de xaneiro de 2025

06/01/2025 Pequena sorpresa en Maniños (Fene)

   Hoxe rematan oficialmente as vacacións do Nadal (ainda que mañá será festivo local). Como era previsíbel non foron días felices para quen escrebe. O loito pola morte de María non rematou nin moitísimo menos e as lembrazas chegaron con forza nestas datas tan sinaladas. Por ese motivo o volume de entradas neste post volveu ser tan importante, case diario. Mentras a mente está ocupada no blogue non pensa noutras cousas.

Niko P950 focal 80 mm equiv.   ISO:200   V:1/250   F:5,6

     Esta mañá voltaba pola ribeira de Maniños (Fene), onde me esperaba un tempo invernal. De feito mesmo caeu unha forte saraibada que case me colle fóra. O bon destes pequenos peiraos é que sempre tes o carro perto, algo que se agradece en xornadas como a de hoxe.

Aguantando a saraibada

    O día amencía escuro. Ainda así escollín a P950 por probala en condicións de luz mínima.

Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
Niko P950 (focal 1200 mm equiv)    ISO:900   V:1/250   F:6,3

Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
Niko P950 (focal 1600 mm equiv)    ISO:1600   V:1/320   F:6,3

  O grupo de mergullóns era hoxe de once exemplares. O resto deben andar entre O Seixo e o castro de Noville, outra zona da que gostan moito.

Mergullóns de pescozo negro. Ao fondo estaleiro de Navantia-Ferrol
Nikon P950 (focal 185 mm equiv)   ISO:800    V:1/160     F:4,5

Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
Nikon P950 (focal 1100 mm equiv)   ISO:1600    V:1/200     F:5,6

   A sorpresa da mañá foi a aparición dunha águia pescadora, que pasou voando e perseguida por un corvo viaraz sobre Maniños. Nos anos oitenta esta rapina era unha especie con presenza escasa durante os pasos migratorios na lagoa de Valdoviño. Agora o seu estatus mudou a migrante + invernante e abrangue moitos máis humidais, prácticamente todos os da comarca, incluíndo o encoro das Forcadas. Vai unha foto testemuñal.

Aguia pescadora (Pandion haliaetus) perseguida por Corvus corone

  Rematamos con dúas fotos dos nigricollis tomadas en condición de luz pésima. Grazas a que a distancia era pouca non quedaron nada mal logo do procesado dixital. Pensade que ISO 1600 é unha sensibilidade só dous pontos menos do máximo da cámara (ISO 6400).

Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
Nikon P950 (focal 1200 mm equiv)   ISO:1600    V:1/320     F:6,3

      Non canso de repetir o importante que é para os naturalistas fotógrafos empregar un bon programa de edición dixital. Chámese Lightroom, Photoshop, Darktable, Canon DPP ou o que sexa. As circunstancias en que disparamos son a miudo de máxima distancia e mínima luminosidade.

Mergullóns de pescozo negro (Podiceps nigricollis)
Nikon P950 (focal 1200 mm equiv)   ISO:1600    V:1/320     F:6,3
  
   Os fotógrafos de verdade verían coma unha herexía o procesado ao que someto as miñas imaxes pero eles xogan a outro deporte. Os paxareiros somos vítimas das circunstancias, que dicía o outro. E debemos adaptarnos.

RAW da imaxe anterior editado con Lightroom Photoshop
Nikon P950 (focal 1200 mm equiv)   ISO:1600    V:1/320     F:6,3
 
   E con esta imaxe dos meus queridos mergullóns de pescozo negro rematamos por hoxe.